Recensie

Recensie

In Amadeus verricht Mark Rietman in de rol van Salieri iets groots

Theater In de film Amadeus werd Mozart een punkheld, een popidool. De versie van Het Nationale Theater voegt veel goeds toe aan deze muzikale concurrentiestrijd met fatale afloop.

Foto Joris van Bennekom
    • Kester Freriks

Giechelend ging hij door het leven, op hofbals kroop hij achter de meisjes aan, vieze woordjes kirrend. En tegelijk schiep hij majesteitelijk hemelse muziek. Het mysterie Mozart is ondoorgrondelijk. De Britse toneelschrijver Peter Shaffer vereeuwigde de rebelse Mozart in zijn toneelstuk Amadeus (1979). Hij deed een geniale zet door Mozart tegenover die andere Weense componist te plaatsen, de deugdzame Antonio Salieri. De wereldberoemde film Amadeus (1984) van Miloš Forman maakte van Mozart een punkheld, een popidool.

Nu brengt regisseur Theu Boermans van Het Nationale Theater de muzikale concurrentiestrijd met fatale afloop naar het theater. Wat allereerst opvalt: Mark Rietman verricht in de rol van Salieri iets groots. Hij combineert zijn intense bewondering voor Mozarts muziek met wraakzucht van het allerlaagste allooi. Als God heeft besloten dat „verbluffende virtuoosje” tot zijn heilige boodschapper te maken, dan neemt Salieri het op tegen God.

Subsidieregeling

In het openingsbeeld spreekt de oude Salieri de zaal toe vanuit zijn rolstoel. In zijn laatste levensuren vertelt hij over zijn satanische gevecht met Mozart. Dan rukt hij het griezelig perfect lijkende masker af en ontvouwt zich het drama. Boermans monteert de voorstelling vol barokke beeldtaal op de grens van toneel en opera, met medewerking van Opera2Day. Sander Plukaard als Mozart en Yela de Koning in de rol van zijn vrouw Constanze vertegenwoordigen de uitbundige, brutale jeugd, als van een rocksterren. Maar hun levensstijl botst met de hofetiquette, vertegenwoordigd door een prachtig-onverzettelijk spelende Vincent Linthorst als Keizer Jozef II. In zijn gevolg bevinden zich drie culturele machthebbers die met hun ingewikkelde subsidieregeling Mozarts kunst kapotmaken.

Deze satire heeft de regie aan de voorstelling toegevoegd, evenals enkele actuele #MeToo-verwijzingen wanneer Salieri een genereuze geste verwacht van Constanze om haar berooide man aan een baantje of een opdracht te helpen.

Sinister

Sander Plukaard vertolkt Mozart enigszins in de lijn van Tom Hulce uit de film. Zijn rol is een lastige, want hij moet het verhevene met de platitude combineren. Soms schiet zijn rol teveel door in het karikaturale. De mooiste scènes zijn die waarin Mozart en de muziek de hoofdrol spelen, zoals in de sierlijke dansscène uit Le nozze di Figaro of de furieuze Koningin van de Nacht uit Die Zauberflöte, schitterend gezongen door sopraan Lucie Chartin. Als tot slot de openingsakkoorden van Mozarts Requiem klinken, zijn eigen doodsmis, dan spreekt hieruit onontkoombaar dat Salieri geslaagd is in zijn duistere opzet. Hij heeft de goddelijke Mozart vermoord door zich als de angstaanjagende dood zelf te vermommen, gehuld in zwarte cape. Zo zal hij als componist voortleven, een huiveringwekkende gedachte waarin hij behagen schept. Rietman legt het ons als zijn publiek glashelder uit, even sinister als beklemmend.