Duitse schrik om mogelijk extreem-rechts motief bij moord op politicus

Duitsland Niemand kan er meer om heen: een hoge CDU’er is naar het zich laat aanzien slachtoffer geworden van een politieke moord.

De uitvaart van de vermoorde CDU-politicus Walter Lübcke, vorige week donderdag.
De uitvaart van de vermoorde CDU-politicus Walter Lübcke, vorige week donderdag. Foto Swen Pförtner/AFP

De moord op de Duitse politicus Walter Lübcke, nu ruim twee weken geleden, heeft met vertraging tot een schrikreactie geleid in Duitsland. Justitie beschouwt de zaak nu als een politieke moord uit extreem-rechtse hoek, maakte een woordvoerder maandag bekend.

Aanvankelijk strekte het onderzoek zich ‘in alle richtingen’ uit. Dus ook naar de mogelijkheid dat een zakelijk geschil of een conflict in de privé-sfeer, het motief van de moordenaar was.

Maar zaterdag werd een 45-jarige man uit Kassel gearresteerd, die een geschiedenis heeft van betrokkenheid bij extreem-rechtse groepen en die in dat verband ook geweld heeft gebruikt. Op basis van zijn verleden, en eerdere uitlatingen, gaat het landelijk parket daarom uit van een extreem-rechts motief. Via DNA-sporen op de kleding van Lübcke is de man met de moord in verband gebracht.

Dat de 65-jarige Lübcke (CDU) het slachtoffer was van extreem-rechts werd op sociale media al snel geopperd, nadat hij op 2 juni kort na middernacht op het terras voor zijn huis was aangetroffen met een schotwond in zijn hoofd. Maar de autoriteiten maanden tot terughoudendheid.

De gevestigde Duitse media trokken geen voorbarige conclusies. Ze beperkten zich over het algemeen tot de schaarse feiten die bekend waren en de nuchtere vermelding dat Lübcke in 2015 ernstig bedreigd werd, omdat hij tegenstanders van een humanitaire opvang van vluchtelingen hard van repliek had gediend. Veel meer viel er niet over te zeggen.

Extreem-rechtse campagne

Maar nu kan niemand er meer om heen: een prominent politicus in Hessen, de president van de regio Kassel, is naar het zich laat aanzien slachtoffer geworden van een politieke moord. Aanwijzingen dat de verdachte medeplichtigen had, of deel uitmaakte van een netwerk, zijn er vooralsnog niet. Maar acht jaar na de ontmaskering van de extreem-rechtse terreurbeweging Nazionalsozialistischer Untergrund (NSU) dringt zich wel de vraag op of ook achter de moord op Lübcke een organisatie steekt.

De NSU vermoordde in de loop der jaren tien mensen, op één na allemaal met migratie-achtergrond. Eén van de moorden werd gepleegd in Kassel. Jarenlang sloegen politie, justitie en de binnenlandse inlichtingendiensten aanwijzingen in de wind dat de moorden politiek en racistisch gemotiveerd waren. En dat ze gepleegd werden door een geradicaliseerde groep die de autoriteiten in eerdere jaren al in het vizier hadden. Nog altijd blijven er veel vragen rond de NSU onopgehelderd.

Wat de ongerustheid over de zaak-Lübcke in Duitsland nog versterkt: een vier jaar oude ophitsende scheld- en dreigcampagne tegen hem op sociale media blijkt in februari nieuw leven te zijn ingeblazen. En zijn gewelddadige dood werd op internet met nieuwe hatelijkheden toegejuicht.

De ervaren politicus werd al in oktober 2015 doelwit van extreem-rechtse haat na een openbare bijeenkomst over de opvang van vluchtelingen. Toen tegenstanders van de komst van een opvangcentrum hem daar herhaaldelijk onderbraken, zei Lübcke dat hij er trots op was dat met de opvang van vluchtelingen christelijke waarden in de praktijk werden gebracht. „Wie deze waarden niet deelt, kan dit land altijd verlaten.”

Die uitspraak leidde niet alleen tot meer boegeroep, gefluit en de aansporing aan Lübcke om te verdwijnen; er kwam ook een video van op internet die uitgebreid werd gedeeld. Met de interpretatie: wie het niet eens is met de vluchtelingenpolitiek, moet kennelijk weg uit Duitsland.

Daarop volgden de bedreigingen en verscheen zijn naam op ‘dodenlijsten’ op neonazistische blogs. Extreem-rechtse groepen publiceerden ook het telefoonnummer en het woonadres van Lübcke, waarna hij politiebescherming kreeg.

Brandbom op azc

De afgelopen jaren leek de storm te zijn gaan liggen. Maar afgelopen week werd duidelijk dat de video met Lübckes omstreden uitspraak in februari, opnieuw op grote schaal gedeeld werd alsof hij nieuw was. Daarna namen de bedreigingen weer toe.

Ook voormalig CDU-parlementariër Erika Steinbach, die tegenwoordig voorzitter is van het wetenschappelijk bureau van de anti-immigratiepartij AfD, deelde de video met haar 80.000 volgers op Twitter en 40.000 op Facebook. Zonder de reacties eronder met bedreigingen aan het adres van Lübcke te verwijderen of laten verwijderen. „Waar de taal ruwer wordt, is de strafdaad niet meer ver weg”, zei president Frank-Walter Steinmeier maandag.

De verdachte, Stephan E., was in de jaren negentig actief in neonazi-kringen in Hessen. Volgens Duitse media was hij in 1993 betrokken bij een aanval met een brandbom op een asielzoekerscentrum. Later, in 2009, nam hij deel aan een gewelddadige aanval van circa driehonderd neonazi’s op een 1-mei-manifestatie van de vakbeweging in Dortmund– waarvoor hij tot zeven maanden cel werd veroordeeld.

Op YouTube zou hij gedreigd hebben dat er doden zouden vallen, als de regering niet snel aftreedt. Hij zou contacten hebben gehad met de extreem-rechtse partij NPD en in kringen hebben verkeerd rond de neonazi-vereniging Combat 18 – waarbij ‘combat’ staat voor strijd en ‘18’ voor de eerste en de achtste letter van het alfabet, A en H, de initialen van Adolf Hitler.