De landbouw kan het niet alleen

Voedselproductie Duurzame landbouw vergt hulp van ons allemaal, aldus het nieuwe plan van de minister. Niet iedereen ziet even concrete maatregelen.

Melkrobot bij een melkveebedrijf in het Gelderse Groesbeek. Hoewel natuurorganisaties een krimp van de veestapel onvermijdelijk achten, ziet het kabinet daar nog altijd niets in.
Melkrobot bij een melkveebedrijf in het Gelderse Groesbeek. Hoewel natuurorganisaties een krimp van de veestapel onvermijdelijk achten, ziet het kabinet daar nog altijd niets in. Foto Flip Franssen

Iedereen moet meedoen. Zoveel wordt al snel duidelijk uit het landbouwplan van minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur & Voedselkwaliteit, ChristenUnie), dat maandag verscheen. De landbouw in Nederland moet duurzamer, vindt ze. En dat gaat alleen lukken als niet alleen de boeren, maar ook banken, supermarkten, maatschappelijke organisaties en consumenten meehelpen.

De oplossing vindt Schouten in zogeheten ‘kringlooplandbouw’. Niet langer moet het in de agrarische sector draaien om zo goedkoop mogelijk produceren, schrijft ze, maar om zorg voor bodem, water en natuur en een zo laag mogelijk verbruik van grondstoffen. Dat betekent ook een hogere prijs in de supermarkt, maar die acht de minister nodig.

Schoutens realisatieplan, voluit Op weg met nieuw perspectief, staat niet op zich. Het is de langverwachte uitwerking van haar in september vorig jaar gepresenteerde Landbouwvisie. Daarin noemt Schouten de manier waarop de landbouw in Nederland nu is ingericht „niet houdbaar”. De problemen zijn legio: achteruitgang van biodiversiteit, gebrekkige water- en bodemkwaliteit, te hoge stikstofuitstoot, mestoverschotten en lage boereninkomsten.

Schoutens Landbouwvisie van afgelopen september werd over het algemeen enthousiast ontvangen, maar bevatte ook nog veel losse eindjes: wat ís kringlooplandbouw precies, en hoe moet het tot stand komen? Het maandag gepresenteerde plan moest daar antwoorden op geven.

Maar die verwachtingen kan het niet voor iedereen waarmaken. Zeven natuur- en milieu-organisaties, waaronder Greenpeace, het Wereld Natuur Fonds (WNF) en Natuur & Milieu noemden het realisatieplan in een gezamenlijke reactie „te mager”. Onder meer vanwege een gebrek aan „duidelijke doelen”. Natasja Oerlemans van WNF: „Vooraf heeft de minister gezegd dat er pijnlijke keuzes gemaakt moeten worden, maar die mis ik in dit plan.” Veel aangekondigde maatregelen zijn niet nieuw, stelt ze, en over wetgeving wordt nauwelijks gesproken. Natuurorganisaties achten een kleinere veestapel onvermijdelijk, maar het kabinet ziet daar niets in.

Ook land- en tuinbouworganisatie LTO stelt dat „de overheid vooral bestaande middelen gerichter op kringlooplandbouw inzet”. LTO mist duidelijke plannen voor een goed verdienmodel voor boeren en tuinders, die extra moeten investeren „Met een oproep om meer te gaan betalen in de supermarkt zijn we er nog niet”, aldus voorzitter Marc Calon.

Frits van der Schans van adviesbureau CLM, gespecialiseerd in duurzame landbouw, ziet „veel positiefs” in Schoutens plan, dat hij „veelomvattend” noemt. Toch constateert hij een „behoorlijke afstand” tussen de probleemanalyse en de oplossingen. Schouten gaf al aan dat boeren ‘gevangen’ zaten in het huidige productiesysteem, zegt hij, „maar nu leunt ze sterk op partijen die het bestaande systeem al decennia vormgeven. Hoe gaat dat uitpakken?”