Carrie Lam was net iets te ijverig

Relatie Hongkong-Beijing Met de crisis over de uitleveringswet in Hongkong heeft bestuurder Lam de Chinese regering in een moeilijke situatie gebracht.

De eerste grote demonstratie was vorige week zondag, toen honderdduizenden de straat op gingen. Afgelopen zondag, nadat de wet was opgeschort maar niet ingetrokken, groeide het protest verder.
De eerste grote demonstratie was vorige week zondag, toen honderdduizenden de straat op gingen. Afgelopen zondag, nadat de wet was opgeschort maar niet ingetrokken, groeide het protest verder. Foto Dale de la Rey/AFP

Een roeping van God, dat bracht de 62-jarige Carrie Lam ertoe om de baas te willen worden van Hongkong. Zo’n roeping is ook wel nodig, want de baan van chief executive, ofwel hoogste leider van de voormalige Britse kroonkolonie, is zelfs onder ideale omstandigheden een hondenbaan.

Enerzijds moet Lam ervoor zorgen dat ze voldoende steun krijgt van de Hongkongse bevolking om haar gezag effectief te kunnen uitoefenen. Anderzijds staat de Chinese regering in Beijing haar niet toe om buiten de lijntjes te kleuren. Die lijntjes trekt Beijing, de hoogste autoriteit van heel China, en sinds de Britse machtsoverdracht (in 1997) ook van Hongkong.

Lees ook: Het jonge gezicht van de protesten in Hongkong

Hongkong is een ongewoon onderdeel van de Volksrepubliek China en dat maakt de in 2017 aangetreden Lam (62) tot een ongewone leider. Ze is niet gekozen door de bevolking, maar door een groep van ruim 1.100 kiesmannen. Daarvan is de meerderheid op de hand van Beijing. De Chinese regering staat niet toe dat Hongkong een leider benoemt die niet van tevoren is goedgekeurd door de hoogste leiding van de Communistische Partij van China (CPC).

Beste van de klas

De katholieke Lam was in haar jeugd altijd de beste van de klas. Ze heeft aan Hongkongse media verteld dat ze instortte toen ze een keer niet het hoogste cijfer van iedereen haalde. Haar familie was niet rijk en ze was de eerste die naar de universiteit ging, waarna ze aan een lange loopbaan als ambtenaar begon, bij aanvang nog onder Brits bestuur.

Beijing verkoos haar boven haar rivaal – een man die onder de bevolking veel geliefder was – omdat ze zich had bewezen als netwerker, regelaar en harde werker. Ze heeft bovendien een grote bewondering voor president Xi Jinping. In de Britse krant Financial Times zei ze vorig jaar: „Misschien vind je het slijmerig klinken, maar ik moet zeggen dat ik president Xi steeds charismatischer en bewonderenswaardiger vind door de dingen die hij doet en zegt.”

Lam zou zelf op het idee zijn gekomen om het wetsvoorstel snel door het Hongkongse parlement te loodsen

Het is steeds meer de vraag of Xi op dit moment ook nog een grote fan van haar is. Naar verluidt was Lam zelf op het idee gekomen om de wet waardoor Hongkong al een week in het centrum van het nieuws staat, snel door het parlement te loodsen. Die omstreden wet maakt het mogelijk om mensen die in Hongkong verblijven uit te leveren aan China. Het zou dus geen Chinees initiatief zijn.

Aanvankelijk kwam Lams ijver Beijing zeer goed uit. Het is China namelijk al jaren een doorn in het oog dat mensen die in Beijing gezocht worden voor bijvoorbeeld fraude of corruptie, niet meer kunnen worden opgepakt als het ze lukt om naar Hongkong te vluchten. Ook dissidenten in Hongkong kunnen niet worden uitgeleverd aan China.

Onverwachte draai

Maar nu heeft die ijver zich tegen Lam gekeerd. Een groot deel van de bevolking is tegen de wet: men vreest dat de scheiding tussen het op Britse leest geschoeide rechtssysteem in Hongkong en het door de CPC gemanipuleerde rechtssysteem van China wegvalt, en dat China de wet zal misbruiken om willekeurig arrestaties te laten verrichten in Hongkong.

Lam ziet dat gevaar niet zo: zij zegt dat ze de wet vooral zo snel heeft willen invoeren om een verdachte van een beruchte moordzaak te kunnen uitleveren aan Taiwan voordat hij in Hongkong weer op vrije voeten komt.

Carre Lam, 'chief executive' van Hongkong, gaf zondag een persconferentie, waarin zij aankondigde dat de behandeling van de wet is uitgesteld.Foto Kin Cheung/AP

Zaterdag maakte Lam een onverwachte draai door de behandeling van de wet op de lange baan te schuiven. Niet omdat er iets mis zou zijn met de wet, zo zei ze op een persconferentie, maar alleen omdat haar regering de wet niet goed had kunnen uitleggen aan de bevolking. En, zo voegde ze toe, dat had ze overlegd met Beijing. Daar waren ze het met haar eens.

Maar deze beslissing helpt Beijing niet. Want waar de regering van Hongkong in 2014 geen strobreed toegaf aan de demonstranten van toen, die tijdens de zogenaamde Paraplurevolte de straat opgingen voor meer democratische verkiezingsprocessen, kregen de demonstranten van nu zomaar een grote kluif toegeworpen: ze stelde de wet uit. Daarmee gaf ze de boodschap af dat demonstreren helpt. Dat is de laatste boodschap waar Beijing behoefte aan heeft.

Door de protesten, en vooral na de gewelddadige confrontaties afgelopen woensdag tussen demonstranten en de politie, bleek er in het Beijing-gezinde kamp van het Hongkongse parlement minder animo over te zijn om de wet er nog snel doorheen te krijgen. Lam moest de behandeling daarom wel uitstellen tot nader order.

Zakenleven niet wegjagen

Lam heeft daarmee niet alleen zichzelf, maar ook Beijing in een lastig parket gebracht. Wat kan ze nu nog doen? Zal ze onder druk van de demonstranten de hele wet in de prullenbak gooien? En kan ze dat doen zonder zelf ongeloofwaardig te worden, zodat ze moet aftreden?

Een andere vraag is wat de volgende stap van de Chinese regering zal zijn. Eén uitweg is: Lam laten vallen. Beijing kan stellen – waarschijnlijk naar waarheid – dat Lam op eigen initiatief heeft gehandeld door de wet overhaast in stemming te brengen, zonder die voldoende uit te leggen aan de bevolking. Vervolgens kan Beijing stellen dat een andere leider dat dan maar moet doen, in de hoop dat die een elegante oplossing voor het probleem weet te vinden.

Lees ook: Massaal de straat op – ook na concessie

Een andere optie is aanzien of de protesten langzaam afnemen en de zaak laten doodbloeden, maar de kans daarop lijkt niet groot, gezien de woede van de bevolking.

Bij dit alles komt nog dat Lam niet alleen met Beijing te maken heeft. Ook de machtige zakentycoons in Hongkong spelen een rol. De wet kan ongunstig uitpakken voor zakenmensen met wie Beijing nog een appeltje te schillen heeft.

Daarnaast leeft er een bredere angst in de zakenwereld dat de uitleveringswet de rechtszekerheid in Hongkong dusdanig kan aantasten dat het grote internationale zakenleven voortaan liever Singapore dan Hongkong kiest als locatie voor zijn regionale hoofdkwartieren. Dat zou niet alleen slecht zijn voor de economie van Hongkong: het zou ook die van China schaden.