Pelé in een rok? De Braziliaanse Marta is veel meer

Marta Vieira da Silva Ze geldt als ’s werelds beste voetbalster, maar moest knokken voor haar succes. „Mijn bek viel open toen ik zag wat zij kan.”

Marta Vieira Da Silva viert haar doelpunt in de wedstrijd tegen Australië in Montpellier.
Marta Vieira Da Silva viert haar doelpunt in de wedstrijd tegen Australië in Montpellier. Foto GUILLAUME HORCAJUELO/EPA

‘Waarom laat je je dochter dat doen?”

„Ze is niet normaal.”

„Het is vreemd voor een meisje om te spelen.”

Als Marta Vieira da Silva (voetbalnaam Marta) weer eens met de jongens op straat had gevoetbald, als kind, kreeg haar moeder veel commentaar. Volgens de Braziliaanse wet mogen meisjes en vrouwen sinds 1979 sporten, maar veel Brazilianen vonden het in de jaren negentig nog altijd een tegennatuurlijke combinatie. Zeker voetbal, een echte mannensport.

Lees ook de column van Hugo Camps: Keurcorps

Marta werd bespot om haar liefde voor de bal. Ze voelde zich eenzaam, schreef ze twee jaar geleden in een ‘brief aan mijn jongere zelf’ op het digitale platform The Players’ Tribune. Pas sinds haar eerste uitverkiezing door de FIFA tot World Player of the Year, in 2006, geven Brazilianen haar de credits die ze verdient. In haar geboortedorp Dois Riachos werd ze dat jaar op een brandweerwagen gehesen en rondgereden.

Een kwart eeuw na haar straatpartijtjes met de jongens, is Marta de meest gelauwerde voetbalster ter wereld. Ze is zes keer uitgeroepen tot beste voetbalster van de wereld (voor het laatst vorig jaar) en scoorde – met zestien doelpunten – meer op WK’s dan welke vrouw ook.

Donderdag speelde ze, herstellende van een dijbeenblessure, maar één helft tegen Australië, waarin zij een penalty benutte. Vanaf de kant moest zij na rust toekijken hoe As Canarinhas met 3-2 verloren, en dinsdag zal zij tegen Italië haar beste spel moeten laten zien om te voorkomen dat er een voortijdig einde komt aan haar vijfde WK-optreden.

‘Pelé in een rok’

Wie is de vrouw die door landgenoot en voetballegende Pelé ooit „Pelé in een rok” werd genoemd? Wat maakt haar zo uniek? En wat drijft de 33-jarige spits?

Marta Vieira da Silva (links) scoort uit een penalty in de WK-wedstrijd Brazilië - Australië donderdag.

Foto Guillaume Horcajuelo/EPA

Marta komt uit een gezin met vier kinderen. Haar vader verlaat haar moeder als zij nog een baby is. Haar moeder heeft meerdere banen, ze is veel van huis. „Maar ze is er wel voor jou”, schrijft ze in de brief aan haar jongere zelf. „Want elke keer – echt elke keer – als iemand in het dorp tegen haar opstond, zei ze altijd, altijd, hetzelfde: laat haar met rust.”

Maar rust krijgt Marta niet, want haar voetbalmaatjes eisen – bang als ze zijn om van een meisje te verliezen – dat zij in teams met middelmatige spelers speelt. En dus toont ze haar kunsten in wisselende samenstellingen. Na een wedstrijd kleedt zij zich om in de wc naast de jongenskleedkamer.

Marta dribbelt snel, denkt snel en kan goed voetballen in de kleine ruimte. Na verloop van tijd kunnen de jongens niet meer om haar heen. Ze wordt opgenomen in een juniorenteam, wat niet betekent dat haar problemen voorbij zijn. Ook daar krijgt ze met uitsluiting te maken. Als zij met haar team in Santana do Ipanema aankomt voor een regionaal toernooi, dreigt de coach van een ander team het toernooi te boycotten als ‘dat meisje’ niet vertrekt. Omdat de toernooiorganisatie noch haar eigen team achter Marta gaat staan, neemt ze haar verlies. Maar die ervaring vergroot haar vechtlust wel, zal ze later zeggen.

Provinciaaltje

Op haar veertiende zit het eindelijk mee voor Marta, als ze wordt gescout door Vasco da Gama. De voetbalclub uit Rio de Janeiro wil een vrouwenteam oprichten en is op zoek naar talent. Ze stapt in haar eentje op de bus, en als ze bij de club aankomt ziet ze iets wat ze nog nooit heeft gezien: een veld vol voetballende vrouwen. „Geen vrouwen die voor een plekje vechten of worden aangegaapt, maar gewoon … op het veld … spelend”, schrijft ze in de brief aan haar jongere zelf.

Lees ook: Marta in de rol van David Beckham

Bij haar eerste balcontact schiet ze op doel. Zó hard, dat de keeper op haar rug valt. Helena Pacheco, coördinator van het seniorenprogramma voor de voetbalvrouwen bij Vasco da Gama, houdt het kort die dag. „We willen haar erbij”, zegt ze. De bijnaam van de puber met het noordelijke accent wordt bicho do mato: provinciaaltje.

Daarna gaat het snel met Marta. Nog geen vier jaar later speelt ze voor Umeå IK. Met haar grote scorende vermogen bezorgt ze de Zweedse topclub vele nationale en internationale prijzen. Het levert haar in 2017 de Zweedse nationaliteit op, maar ze dwingt wel af dat ze voor As Canarinhas mag blijven voetballen.

De afgelopen tien jaar speelde Marta op verschillende continenten. Nu eens voor clubs in de Verenigde Staten, dan weer in Brazilië en Zweden. Ze beschikt over een totaalpakket waar veel speelsters op het WK in Frankrijk alleen maar van kunnen dromen: een strakke pass, een sterke aanname, een dodelijk schot en goed overzicht. „Mijn bek viel open toen ik zag wat zij kan”, zei Ronald de Boer, die met haar in een sterrenteam van verder alleen maar mannen speelde, bij NOS Studio France. „Haar techniek is fabelachtig.”

Marta tijdens de training in Baillargues.

Foto GUILLAUME HORCAJUELO/EPA

Voor Marta moet het spelen met volwassen mannen een eenmalige gebeurtenis zijn geweest. Zelfs zíj gelooft niet dat vrouwelijke profs ooit in competitieverband met mannen zullen spelen. „We hebben het vermogen, de techniek, het tactische begrip, maar de fysieke beperkingen zullen altijd blijven bestaan”, zei ze in 2012, in een interview met Olympic Review. „Daar kun je niet omheen.”

In de zomer van 2018 werd Marta benoemd tot UN Women Goodwill Ambassador for women and girls in sport. Ze zet zich in voor seksegelijkheid en empowerment van vrouwen, onder andere in de sport. „Door sport kunnen vrouwen en meisjes socio-culturele normen en gender stereotypes uitdagen”, zei ze bij de aanvaarding van de functie. „Ze kunnen hun eigenwaarde vergroten, leiderschap ontwikkelen en hun gezondheid verbeteren. Overal ter wereld laten vrouwen zien dat ze kunnen slagen in rollen en op posities die voorheen aan mannen waren voorbehouden.”

Als iemand daarover kan oordelen, is het Marta Vieira da Silva.