Het poldermodel werkt toch nog

Vakbonden voor pensioenakkoord De achterban van FNV en CNV stemde met ruime meerderheid voor het pensioenakkoord. Het kabinet kan nu de details gaan uitwerken.

FNV-voorzitter Han Busker tijdens de bekendmaking van de uitslag van de FNV-ledenraadpleging over het pensioenakkoord afgelopen zaterdag.
FNV-voorzitter Han Busker tijdens de bekendmaking van de uitslag van de FNV-ledenraadpleging over het pensioenakkoord afgelopen zaterdag. Foto Robin Utrecht/ANP

De leden van de vakbonden FNV en CNV gaven zaterdag een duidelijk signaal: ze zijn nog bereid om compromissen te sluiten. Via een online referendum steunde ruim driekwart van de FNV’ers en bijna 80 procent van de CNV’ers het pensioenakkoord met werkgeversorganisaties en het kabinet-Rutte III.

Dat betekent, als dinsdag ook vakcentrale VCP instemt met de afspraken, dat het kabinet kan beginnen met de voorgenomen aanpassingen van het pensioenstelsel. Maar het betekent óók dat het Nederlandse poldermodel van overleg en consensus nog werkt.

Daar werd de afgelopen jaren sterk aan getwijfeld. Eerdere pogingen van werkgevers en vakbonden om het eens te worden over bijvoorbeeld nieuwe regels rond flexwerk en zzp’ers mislukten. Het laatste poldersucces was in 2013, toen de sociale partners afspraken maakten met het vorige kabinet, Rutte II, over onder andere nieuwe regels rond ontslag en werkloosheidsuitkeringen.

Lees ook de reconstructie van het mislukte sociaal overleg van 2017: Hoe de polder zonder woede toch mislukte

De laatste weken was vooral de steun van de FNV onzeker. Na de presentatie van het pensioenakkoord waren de activistische FNV’ers die zich tegen het akkoord keerden, het meest zichtbaar en hoorbaar. Niet alleen in de media, ook op de informatie-avonden die de FNV in het hele land organiseerde.

Werknemers uit bijvoorbeeld de havens en het openbaar vervoer waren diep teleurgesteld in het akkoord. Zij hadden massaal gestaakt voor een bevriezing van de AOW-leeftijd op 66 jaar, het volledig afschaffen van de boete op vroegpensioen en een verplichte pensioenregeling voor zzp’ers. Deze vakbondsleden wilden geen compromis, ze wilden doorgaan met staken, net zolang tot het kabinet hun volledig tegemoet zou komen.

Gezag Han Busker verstevigd

FNV-voorzitter Han Busker wist dat het onhaalbaar was om meer toezeggingen te krijgen van het kabinet, dat al uitzonderlijk veel geld opzijzet voor dit akkoord. Alleen al de langdurig tragere stijging van de AOW-leeftijd kost zo’n 3,2 miljard euro per jaar. De compromissen rond het vroegpensioen en de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers noemde Busker „heel goed verdedigbaar”.

Lees ook de reportage: Champagne bij FNV na instemming leden met pensioenakkoord

Voor Busker is de grote steun van zijn achterban dan ook een belangrijke opsteker. Binnen de vakbond heeft hij zijn gezag verstevigd. En naar buiten toe laat hij zien dat de vakbeweging nog steeds relevant is: ze kan niet alleen actievoeren, maar ook grote politieke concessies afdwingen.

Ook voor het kabinet is het pensioenakkoord een belangrijke overwinning. Een nieuw pensioenstelsel was een van de voornaamste doelen van premier Mark Rutte, die zo’n hervorming al sinds zijn eerste kabinet in 2010 ambieert. Maar dat kon hij niet alleen. De aanvullende pensioenen zijn altijd al de verantwoordelijkheid geweest van werkgevers en werknemers (vertegenwoordigd door de vakbonden), omdat zij de premies betalen. Bovendien zitten de sociale partners in de besturen van pensioenfondsen – en die zijn belangrijk bij het uitwerken en doorrekenen van de nieuwe pensioenregels.

Opsteker PvdA en GL, tegenslag SP

De regeringspartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zijn blij dat een groot deel van dreigende pensioenkortingen nu is afgewend. Dat komt doordat in het nieuwe stelsel minder strenge regels gelden: pensioenfondsen hoeven geen grote financiële reserves meer aan te leggen. Het kabinet is daarom bereid om de regels rondom kortingen nu al te versoepelen. Daarmee voorkomen ze extra chagrijn onder gepensioneerden, een grote kiezersgroep, die hun pensioen al jaren niet zien meestijgen met de prijzen in de winkel.

Het succes straalt ook af op de oppositiepartijen PvdA en GroenLinks. Zij hebben dit akkoord de afgelopen twee weken voluit verdedigd en zien nu hoeveel steun daarvoor is onder vakbondsleden, van wie velen tot hun kiezers behoren.

Omgekeerd is de referendumuitslag een tegenvaller voor 50Plus en de SP, die stevig campagne voerden tégen het akkoord, onder andere omdat ze de AOW-leeftijd willen terugdraaien naar 65 jaar.

Voor de SP is het de zoveelste tegenslag, na slechte resultaten bij de Provinciale Statenverkiezingen en de Europese verkiezingen. Traditioneel hadden de socialisten veel invloed binnen de FNV. Maar nu relatief weinig vakbondsleden hun stemadvies hebben gevolgd, lijkt het erop dat de SP zelfs binnen de vakbond aan relevantie heeft ingeboet.

Lees ook het commentaar: Echte test voor pensioenakkoord moet nog komen