China’s ambassadeur in Den Haag Xu Hong.

Foto Olivier Middendorp

‘China was een kind, nu is het volwassen’

Xu Hong In Nederland en elders groeit het wantrouwen jegens China. Onlangs presenteerde Den Haag een nieuwe, kritische China-strategie. China’s ambassadeur reageert.

Nog maar kort geleden stond de relatie tussen Nederland en China als vrij harmonieus te boek. Er waren meningsverschillen over mensenrechten, maar die stonden politieke en economische samenwerking geenszins in de weg. Intussen staat de controverse voorop. Waarom is het beeld van China in Nederland zo snel veranderd?

„In het verleden was China een kind”, zegt de nieuwe Chinese ambassadeur in Den Haag, Xu Hong. „Nu is China volwassen. Het is dus heel vanzelfsprekend dat de wereld anders naar China kijkt. China heeft in de voorbije decennia veel bereikt: we zijn de tweede economie in de wereld. Sommigen hopen dat China meer verantwoordelijkheid neemt in de wereld, anderen zien China als een bedreiging.”

De uitnodiging voor een kennismakingsgesprek komt op een goed moment. Vier weken geleden presenteerde Nederland een kritische China-strategie, over twee weken moet duidelijk worden of het Chinese Huawei kan meedingen naar de bouw van de nieuwe generatie 5G-internet. En deze maandag geeft Xu in Den Haag zijn eerste grote receptie.

Xu lijkt niet van plan een stille ambassadeur te worden. Begin juni gaf de Chinese ambassade een puntig persbericht uit waarin de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra er van langs kreeg omdat hij, voor de zoveelste keer, Nederland had opgeroepen niet met Huawei in zee te gaan. De VS vrezen dat Huawei op last van de Chinese overheid ‘achterdeurtjes’ in het netwerk aanlegt om Chinese spionage mogelijk te maken.

Het kabinet wijst in het strategiedocument op economische kansen, maar ook op de verslechterende mensenrechtensituatie. Nederland zoekt een „nieuwe balans” tussen mogelijkheden die China biedt en de bedreigingen die van de autocratische eenpartijstaat uitgaan. Maar, schreef Xu in een advertentie in NRC waarmee hij zijn komst in Den Haag aankondigde, daar gaat het niet om. „Graag wil ik hier benadrukken dat het niet uitmaakt wat voor ‘balans’ het is. We moeten de waarheid niet mengen met leugens.”

Het wordt, blijkt al snel, geen interview in de gangbare betekenis, geen rappe dialoog. Xu verschijnt in de ontvangstruimte van de ambassade met twee medewerkers, twee tolken en een pak papier. Hij heeft de gespreksonderwerpen tot in de puntjes voorbereid en wil zijn briefs liefst integraal in het Chinees voordragen. Na afloop zegt hij zíjn weergave van het gesprek te zullen publiceren op de site van de ambassade.

Xu verkoopt zijn land en bezingt de relatie met Nederland. Hij begint meteen over de twee Chinese panda’s die sinds 2017 in Nederland wonen en over de tulpen in het park van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken in Beijing, waar de gepromoveerde jurist tot voor kort directeur-generaal was op de afdeling voor internationale verdragen. Hij onderstreept dat Nederland de tweede handelspartner van China in Europa is en een belangrijke bestemming voor Chinese investeringen.

Was u verbaasd over de hardere houding van Nederland?

„Minister van Buitenlandse Zaken Blok zei dat het met China niet zwart of wit is en dat het gesprek gevoerd moet worden op basis van feiten.”

Die rationele aanpak bevalt Xu. Hij verwijst naar de grondlegger van het volkenrecht Hugo de Groot, die schreef dat de mens zich onderscheidt van andere wezens omdat hij zich niet hoeft te laten meesleuren door vrees, de verleiding van het ogenblik of hartstocht.

In uw advertentie waarschuwde u voor leugens in de Nederlandse strategie. Welke leugens?

„Het grootste deel van het document bevat lof voor China, zoals op economisch terrein, op het gebied van armoedebestrijding, de bescherming van economische en sociale rechten van burgers. Er was ook lof voor China’s belangrijke rol in internationale kwesties.”

Er stond ook heel wat kritiek in.

„Ik ben het met de lovende passages eens. Over het andere deel moet ik zeggen dat het heel normaal is dat een land rekening houdt met nationale veiligheid. Maar we moeten oordelen op basis van nadenken en feiten. Na presentatie van het document heb ik het besproken met het ministerie. De Nederlandse kant onderstreepte keer op keer dat de bedoeling van het document is de bilaterale verhouding ook op de lange termijn te verbeteren.”

Lees ook: Kabinet zet zich schrap tegenover China

„We hebben veel gemeen. Op specifieke onderwerpen hebben we verschillende opvattingen. Dat komt door onze verschillende sociale systemen en onze culturele verschillen. Ik denk dat dit heel normaal is. Mensen hebben ook verschillende opvattingen, laat staan landen. Al met al wil ik benadrukken dat we een bilaterale verhouding hebben die zowel in de breedte als in de diepte ongekend is. Dat is een feit dat we onder ogen moeten zien.”

De Nederlandse regering heeft onder andere een probleem met het gebrek aan persoonlijke vrijheid in China. Begrijpt u die kritiek?

„U mag vragen stellen over persoonlijke vrijheden, maar eerst wil ik nog iets zeggen over de bilaterale relatie.”

Volgt een lofzang op handelsbetrekkingen, de nieuwe joint-venture van ING en Beijing Bank, het Nederlandse advieswerk bij de Hongkong-Macao-brug en de bijdrage van de universiteit van Nijmegen aan de Chinese maan-missie. Dan pas is het tijd voor mensenrechten.

„Ik zal niet ontkennen dat we verschillende opvattingen hebben over mensenrechten. Maar we hebben een goed kanaal voor die meningsverschillen: de bilaterale mensenrechten-dialoog. Door die dialoog kunnen we goede ervaringen uitwisselen en van elkaar leren.

„In China hechten we grote waarde aan mensenrechten. De belangrijkste functie van de Chinese Communistische Partij is mensen dienen en voor hun welzijn te zorgen. Ze zal altijd de mens centraal stellen. In 2004 is een constitutioneel amendement aangenomen waarin staat dat we mensenrechten beschermen.”

De jurist Xu onderhandelde vaak in Genève over mensenrechten. Hij leest, zo blijkt, belangrijke verdragsteksten met een andere klemtoon dan in het Westen gebruikelijk is. Waar Nederlanders de nadruk leggen op de individuele vrijheden (pers, geloof, academische vrijheid), onderstreept Xu de grenzen van die vrijheid.

„Geen enkele vrijheid is absoluut”, zegt hij. In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, stelt hij, wordt de bescherming van mensenrechten benadrukt, het recht op leven, vrijheid en veiligheid. Dit betekent volgens Xu dat de overheid de mensenrechten niet mag schenden, maar óók dat „de overheid tegelijkertijd moet zorgen voor de bescherming van de meerderheid van de bevolking opdat hun basisrechten niet geschonden worden door een derde partij”.

Dat is van toepassing op de omgang met de Oeigoerse moslimminderheid in de noordwestelijke provincie Xinjiang?

„Ja, dat is overal van toepassing.” 

„Voordat we verder gaan met Xinjiang wil ik u herinneren aan de preambule bij de Verklaring van de Rechten van de Mens. Daarin staat dat ‘vrijheid van vrees en gebrek’ het hoogste doel is van de mensheid. We hebben veel gedaan om de behoeften te bevredigen, zoals armoedebestrijding. Als het gaat om het bevrijden van angst denk ik dat de internationale gemeenschap nog veel kan verbeteren. Tegenwoordig is terrorisme een bedreiging. Terrorisme bedreigt niet alleen de vrede in sommige regio’s, het is ook in zijn wezen een schending van mensenrechten.”

De aanpak in Xinjiang is dus terreurbestrijding?

„Ja. In de afgelopen jaren, onder invloed van de Oost-Turkestan Islamitische Beweging, heeft Xinjiang duizenden terreuraanslagen meegemaakt met veel slachtoffers. Er was om de paar dagen een aanslag. Sommige terroristen werkten samen met buitenlanders.

„We hebben het terrorisme hard aangepakt. We zagen ook dat sommige mensen gedwongen werden terreur te ondersteunen. De meesten waren slecht opgeleid waardoor ze vatbaar waren voor terroristen. Xinjiang heeft opleidingscentra opgezet waar mensen de taal en een vak konden leren om zo extremisme uit te bannen. In die centra was familiebezoek toegestaan en de deelnemers mochten op familiebezoek. Na afloop kon het centrum helpen bij het vinden van een baan of het opzetten van een eigen bedrijfje.

„De maatregelen waren effectief. In de afgelopen drie jaar waren er geen aanslagen. Er zijn nu veel toeristen. We verwelkomen graag westers ambassadepersoneel en journalisten opdat men kan zien wat er gebeurd is.”

Human Rights Watch schreef in het jaarverslag over 2018 dat circa 1 miljoen Oeigoeren in politieke heropvoedingskampen wonen, dat leden van de minderheid (13 miljoen mensen) permanent in de gaten gehouden worden en dat op grote schaal paspoorten zijn gevorderd. Nederland noemt de positie van minderheden in Xinjiang een „schrijnend voorbeeld” van de verslechterende mensenrechtensituatie in China. Journalisten krijgen nauwelijks toegang.

In de hele wereld wordt gediscussieerd over Huawei. Waarom zou Nederland met Huawei in zee moeten gaan?

„De VS proberen Huawei de nek om te draaien. Het is niet normaal dat de Amerikaanse ambassadeur de Nederlandse overheid vraagt dit of dat te doen. De VS claimen dat er een link is tussen Huawei en de Communistische Partij en dat Huawei achterdeurtjes in 5G zou installeren om data te stelen voor de Chinese Communistische Partij en zo de nationale veiligheid in gevaar zou brengen. Dat klinkt verschrikkelijk. Het is niet alleen ver gezocht, ook boosaardig.”

„Natuurlijk let elk land op zijn nationale veiligheid en ik weet dat in Europa bijzondere aandacht wordt besteed aan de bescherming van persoonsgegevens. Maar om te beginnen hebben de VS geen enkel bewijs om de aantijging dat China spioneert via internetbedrijven te onderbouwen. Dat is absoluut niet staande te houden.”

„De VS leggen die verklaringen naast zich neer. Ze richten zich op een specifiek artikel in de Chinese wet over veiligheidsdiensten en maken kabaal. Artikel 7 van die wet zegt dat alle instellingen en burgers het werk van de veiligheidsdiensten (intelligence work) moeten ondersteunen, maar dat is een hele principiële verklaring. Veel landen hebben vergelijkbare bepalingen, ook de VS en Nederland.”

„Maar je mag zo’n uitgangspunt niet los zien van andere bepalingen in deze wet en andere wetten. In de Chinese wetgeving staat óók dat de rechten van instellingen en burgers beschermd moeten worden. Er is geen wet in China die van Chinese bedrijven verlangt dat in het buitenland informatie wordt verzameld en beschikbaar wordt gesteld aan de overheid. Integendeel, Chinese bedrijven moeten zich houden aan internationale regelgeving en aan plaatselijke wetgeving.”

De VS stellen dat Huawei geen onafhankelijk bedrijf is, dat alle Chinese bedrijven banden hebben met de Chinese staat, formeel of informeel.

„Hebben de VS bewijzen? Wij hebben die niet gezien.

„Je kunt niet beweren dat Huawei van de Chinese overheid is omdat er veel Chinezen werken. Ook wordt beweerd dat het een militaire onderneming is omdat de oprichter in het leger heeft gediend. Dat is absurd. Huawei is geregistreerd en je kunt duidelijk zien wat het is: een transnationale onderneming met vestigingen in veel landen, waaronder Nederland. Huawei heeft gebouwen in Nederland. Je kunt toch niet beweren dat die gebouwen van China zijn.”

„De VS richten zich bovendien op de Communistische Partij. Omdat Huawei-personeel lid is van de communistische partij zou het niet veilig zijn. Daarmee demoniseren ze de Chinese Communistische Partij. Ik ben ook lid van de CCP! Ziet u mij als een demon?”

„Het lijkt erop dat de geest van het McCarthyisme terug is. Wij vinden dat zeer alarmerend. Alles wat China in de afgelopen zeventig jaar heeft bereikt, gebeurde onder leiding van de CCP. De partij heeft zich internationaal altijd ingezet voor de vooruitgang van de mensheid. Volgens de VS is de CCP een bedreiging. Wij begrijpen niet waarom. We hebben andere tradities dan andere landen, maar vinden dat elk land het recht heeft zijn eigen weg te gaan. Sommige Amerikanen willen er nu een ideologisch gevecht van maken. Dat is een terugval in de geschiedenis.”

De VS wakkeren een nieuwe Koude Oorlog aan?

„Ik geloof niet dat je de huidige situatie als Koude Oorlog kan beschrijven. Natuurlijk moeten we onderkennen dat er Amerikanen zijn die een Koude Oorlog-mentaliteit hebben.”

Lees ook: ‘Verrassend dat Nederland China opeens als bedreiging ziet’

Xu komt terug op Huawei. Waarom, vraagt hij zich af, willen de VS een bedrijf dat zich aan de wet houdt „belemmeren en kapotmaken?” Het Amerikaanse gedrag is niet alleen schadelijk voor Huawei, maar voor veel landen. Vooruitgang in wetenschap en techniek is van belang voor economische ontwikkeling, betoogt hij. En om die vooruitgang te boeken is internationale samenwerking essentieel.

„Samenwerking blokkeren is anti-historisch en tegen de beschaving. Nu is Huawei het slachtoffer. Maar andere landen mogen niet stil blijven of een appeasement-politiek voeren. We zouden ons moeten verenigen en ons hier tegen uitspreken!”

Hoe gaat U Nederland overreden niet naar de VS te luisteren?

„Als een soevereine staat is Nederland in staat om inmenging van buiten te elimineren en fair en onafhankelijk te oordelen gebaseerd op de feiten.”