Opinie

    • Marike Stellinga

Uitermate rustig alarm slaan

Marike Stellinga

Het werd allemaal uitermate beschaafd en rustig gebracht, maar ik vond het toch weer ontluisterend wat deskundigen, hoogleraren en adviesorganen deze week over ons banksysteem zeiden tegen kabinet en Tweede Kamer. Neem bijvoorbeeld het rapport dat de economen van het Centraal Planbureau dinsdag publiceerden over bankleningen aan het midden- en kleinbedrijf.

Het Nederlandse mkb krijgt minder vaak een banklening dan mkb-bedrijven elders in de eurozone, ook al zijn onze bedrijven financieel gezond. Als mkb’ers dan toch een lening weten te bemachtigen, is de rente erop hoger dan elders in de eurozone. De reden? Het CPB wijst als „plausibele verklaring” naar de marktmacht van banken in Nederland. Een paar grote banken domineren de markt en hoeven dus niet keihard te concurreren. Daar komt nog bij dat hypotheken minder risicovol en daarmee interessanter zijn voor banken: Nederlandse banken zijn relatief sterk beschermd tegen betalingsproblemen van huizenbezitters. De mkb’er heeft het nakijken en dat is zonde: nieuwe bedrijven verjongen de economie.

Marktmacht was ook een rode draad in de hoorzitting in de Tweede Kamer over het rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) over ons banksysteem. Elf jaar na de financiële crisis van 2008 zijn er volgens de auteurs „urgente en belangrijke tekortkomingen in ons financiële stelsel”. Niet alleen zijn de schulden van huishoudens en (grote) bedrijven nog steeds hoog, de maatschappij leunt nog steeds op een paar grote banken.

Volgens de WRR is de financiële sector eerder minder dan meer divers geworden sinds de crisis. Er zijn weinig banken in Nederland en de banken die er zijn, lijken op elkaar. Dat is slecht voor afnemers van bankdiensten zoals het mkb. Maar het is ook slecht voor de evenwichtigheid van het Nederlandse systeem, constateert de WRR.

Omdat een klein aantal banken de markt domineert, is er minder rem op kredietverlening dan in andere landen. En meer neiging tot kuddegedrag: alle kredieten op dezelfde sector! Casper de Vries, hoogleraar en raadslid bij de WRR, wees in de Tweede Kamer naar Duitsland. Daar zijn er veel meer banken, die meer van elkaar verschillen, en er is minder schuld. Vanwaar het verschil? Nederland heeft fusies in de financiële sector actief aangemoedigd. Een paar grootbanken die de markt domineren, is dus typisch Nederlands. In combinatie met hoge schulden (hypotheken) maakt het ons kwetsbaar: we zijn instabieler, financieel en economisch.

Zorg voor meer concurrentie, was de aanbeveling donderdag aan de Kamer. Vergemakkelijk bijvoorbeeld toetreding door nieuwe banken, maak het toezicht en de belasting voor grote banken zwaarder. Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) kwam met een lauwe reactie op de WRR. Hij was het eens met de analyse: de bankensector moet diverser. Maar als het aankomt op maatregelen, dan is er volgens Hoekstra al veel gebeurd, moet er eerst onderzoek worden gedaan of wijst hij naar Europa: daar moeten besluiten vallen.

Maar waar de deskundigen nou juist op wijzen is het probleem hier. Onze banken zijn te groot, hier is er weinig concurrentie en daarom zitten wij met hoge schuldniveaus. Het zou dus fijn zijn als Hoekstra wat van de stevige stoerheid die hij in Europa etaleert – om de Italianen de les te lezen of de Fransen een hak te zetten – richt op het op orde brengen van zijn eigen bancaire achtertuin.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.