Opinie

Zo overbrug je cultuurverschillen

Column Ben Tiggelaar Om succesvol samen te werken is het simpelweg benoemen van cultuurverschillen niet genoeg.

Ben Tiggelaar

Een paar weken geleden schreef ik een column over cultuurverschillen. Het ging erover dat de werkgewoonten en omgangsvormen in China nogal verschillen van die in Nederland. Van een paar mensen met veel interculturele werkervaring kreeg ik stevige kritiek.

Hun commentaar: het simpelweg benoemen van cultuurverschillen is niet genoeg. Voor je het weet ontaardt dat in simplistische stereotypering en het afserveren van de ander. Tja, daar zit misschien wel iets in. Wie het gesprek opent over verschillen tussen landen of volken, moet eigenlijk meteen ook een paar nuttige vervolgvragen stellen. Zoals: ben je oprecht geïnteresseerd in de ander? En wat doe je om de aangetroffen verschillen te overbruggen?

David Livermore, auteur van meerdere boeken over cultuur, vindt dat we allemaal moeten werken aan onze culturele intelligentie. Omdat er al genoeg leiders zijn die op een primitieve manier polariseren en de wereld daar niet beter van wordt. En ook omdat culturele intelligentie leidt tot betere samenwerking en meer innovatie in organisaties. Drie suggesties geïnspireerd op zijn ideeën.

1) Wees nieuwsgierig. Websites en boeken over cultuurverschillen te over. Maar belangrijk is vooral dat je je nieuwsgierig, bescheiden en waarderend opstelt, in plaats van oordelend.

Volgens Livermore leidt kennis van cultuurverschillen zonder nieuwsgierigheid vaak tot eenvoudige stereotypering. Zoals: alle Nederlanders zijn nu eenmaal botte apen. En wie onvoldoende bescheiden is, denkt al snel dat hij de andere cultuur snapt, of dat de persoon die hij ontmoet niet meer is dan zijn cultuur. In plaats van een gesprek met Ben, voer je een gesprek met ‘die Hollander’. Dat deze persoon tegelijkertijd bijvoorbeeld ook vader, Groninger en journalist is, ontgaat je dan.

2) Praat met elkaar. Blijf niet hangen in je eigen observaties, maar open het gesprek over cultuurverschillen. Vaak blijkt het net iets anders te zitten dan je dacht. Niet iedere Rus houdt van hiërarchie en niet elke Zweed streeft naar honderd procent consensus.

Interessante ervaring: afgelopen week verzorgde ik een workshop voor leidinggevenden in een internationale overheidsorganisatie. Zij vertelden dat ze in de ogen van hun familie al lang niet meer Spaans, Italiaans, Pools of Zweeds waren. Het jarenlang werken als expat in een multiculturele organisatie had hen veranderd. Wie deze mensen zou indelen aan de hand van een cultuurhandboek, zou bedrogen uitkomen.

3) Verlaag je snelheid. Livermore maakt een aardige vergelijking met autorijden. Wanneer je rijdt op een plek die je goed kent, doe je dat grotendeels op de automatische piloot. Je navigeert en stuurt zonder erbij na te denken, maakt intussen een praatje met je bijrijder, luistert naar de radio. Dat kan allemaal tegelijk. Maar wanneer je voor het eerst naar een nieuwe stad in het buitenland rijdt, dan kijk je vooraf even op Google Maps. Je belt niet onderweg, zet je de radio uit en rijdt langzamer dan normaal. Al je aandacht is gericht op het rijden. Zo werkt het ook wanneer je moet navigeren in een andere cultuur. Ga niet te snel. Vertrouw niet op je automatische reacties, op je onderbuik. Maar gun jezelf de tijd om rustig en aandachtig iets nieuws te leren.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist. Hij schrijft elke week over management en leiderschap.