Tineke Ceelen, directeur Stichting Vluchteling, tijdens de negende editie van de Nacht van de Vluchteling. Tijdens deze nacht wordt er, door middel van een sponsorloop, geld ingezameld voor Stichting Vluchteling en aandacht gevraagd voor vluchtelingen wereldwijd.

Foto ANP / Remko de Waal

Tineke Ceelen: ‘We waren 25 jaar geleden nog halve heiligen’

Bedreigingen De wandelroute tijdens de Nacht van de Vluchteling begint niet bij Kamp Westerbork, na bedreigingen.

Zaterdag gaan voor de tiende keer duizenden mensen wandelend de nacht in. De veertig, twintig of tien kilometer van De Nacht voor de Vluchteling voor Stichting Vluchteling om geld in te zamelen voor vluchtelingen in de wereld. De aanloop ernaar toe verliep minder soepel dan verwacht. De eenmalige route vanaf Herinneringscentrum Kamp Westerbork werd eind april afgelast, omdat de veiligheid van lopers en medewerkers niet gegarandeerd kon worden na bedreigingen vanuit het anti-vluchtelingenkamp, maar uit ook de Joodse gemeenschap. Dat heeft directeur Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling in 25 jaar vluchtelingenwerk nog nooit meegemaakt.

Waarom besloten jullie de route vanaf Westerbork af te gelasten?

„We kregen mails, boze brieven en telefoontjes. De burgemeester en politie schaalden de veiligheidsmaatregelen op, omdat zij ernstige vraagtekens zetten bij de veiligheid van lopers en medewerkers. Toen hebben Herinneringscentrum Kamp Westerbork en wij besloten dat we dat niet wilden. We konden geen verantwoordelijkheid nemen voor de veiligheid van vierhonderd lopers en tientallen eigen medewerkers.

„We worden vaker bedreigd, maar dit is de eerste keer dat we iets hebben afgelast. Bij de meeste mensen haalde je de angel eruit als je vriendelijk uitlegde wat de bedoeling was. Maar als ze mij een domme NSB-trol noemen, dan houdt het op. Als het erger wordt, stappen we naar de politie.”

Dat hebben jullie ook gedaan?

„Ja, in één geval is aangifte gedaan. En dat is inmiddels afgehandeld. Diegene heeft een flinke tik op de vingers van de politie gekregen.”

Was het niet naïef te kiezen voor Westerbork?

„We hebben al jarenlang een samenwerkingsverband met Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Jaren geleden hebben we een vluchtelingentent voor het kamp neergezet – waarbinnen een expositie was over vluchtelingen wereldwijd. Daar moest iedereen doorheen voordat ze het kamp konden betreden. Er liggen vluchtelingenkoffers binnen. Ik heb daar vaak gespeecht. Nooit hebben we weerstand ondervonden. Geen enkel mailtje ontvangen.

„Nu wilden we daar ook niet met toeters en ballonnen voor Westerbork staan. We zouden daar op een gepaste wijze starten met een toespraak over vluchtelingen toen en nu. Over hoe Westerbork ooit begon als vluchtelingenkamp voor Joodse vluchtelingen uit Oostenrijk en Duitsland. Dat een vluchtelingenkamp dus niet alleen iets is van het buitenland, want we hadden hier tachtig jaar geleden zelf ook een vluchtelingenkamp.”

De meeste deelnemers die zich voor de route Westerbork-Groningen hadden aangemeld, gaan een van de andere routes lopen. „De solidariteit is enorm”, zegt Ceelen.

Nu zijn jullie toch gezwicht voor de bedreigingen?

„Ja, en dat doet zeer. Het is kwalijk dat de bedreigingen werken. Ik hoop dat ze zich diep zitten te schamen.”

Is jullie werk door toenemende bedreigingen veranderd?

„Toen ik 25 jaar geleden begon met dit werk, waren we halve heiligen. En nu zitten we in Nederland continu in het beklaagdenbankje. En zijn we doelwit in het buitenland. Daar zit veel tussenin, maar dit is wel hoe het veranderd is. Mensen kijken nu met groot wantrouwen naar vluchtende mensen.”

Wanneer vond die omslag plaats?

„Het draagvlak verminderde in Nederland rond 2015, toen één miljoen mensen richting Europa kwamen. De stemmingmakerij in de politiek richting de islam en moslim-vluchtelingen begon. Politici en opiniemakers spraken over dobbernegers, verkrachters, uitbuiters, profiteurs – hoe krijg je het je mond uit? Ongelofelijk. Dit gaat over kwetsbare mensen, die zomaar dobbernegers worden genoemd. Ze moeten zich schamen. Met die uitspraken werd ingespeeld op onderbuikgevoel, waardoor het draagvlak in Nederland veranderde.

„Ook is er veel gezegd en geschreven over vluchtelingen en dat lijkt de belangstelling voor nieuwe vluchtelingencrises geërodeerd te hebben.”

En in het buitenland zijn jullie nu doelwit?

„Hulpverleners in veel landen zijn een wandelende portemonnee geworden. Toen ik voor het eerst in het buitenland kwam, hadden we nog nooit van veiligheidsmaatregelen gehoord. Nu hebben we mensen in dienst wiens enige taak is zorgen dat hulpverleners veilig blijven. In Kameroen wordt van minuut tot minuut vastgelegd waar een hulpverlener die dag heen wil. Wegens de kans op ontvoering en andere criminele praktijken.”

Welk effect heeft dat op jullie organisatie?

„Het hartverwarmende is dat we donateurs en meer budget hebben dan ooit. We geven intussen noodhulp aan ruim 850.000 vluchtelingen en ontheemden in 28 landen. En dat zaterdag – ondanks de afgelasting – een recordaantal lopers meedoet.”

Lees ook: Het verhaal over Dirk Mulder, directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork