Rus wil ook crispr-baby’s maken: ‘Ik ben gek genoeg’

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: een Rus wil het crispr-baby-experiment herhalen.

Jiankui He spreekt tijdens een conferentie in Hongkong over zijn experiment, november 2018.
Jiankui He spreekt tijdens een conferentie in Hongkong over zijn experiment, november 2018. Foto Kin Cheung/AP

En jawel, er is een wetenschapper opgestaan die het omstreden experiment met genetisch gemanipuleerde baby’s van de Chinese biofysicus Jiankui He wil herhalen. De Russische moleculair bioloog Denis Rebrikov zei begin deze week tegen journalist David Cyranoski van Nature „gek genoeg” te zijn om het te doen.

In de tijd dat onderzoekers oproepen tot een wereldwijd moratorium gaf dat onmiddellijk een rel. „Niet verrassend”, reageerde crispr-pionier Jennifer Doudna in Nature, „maar wel teleurstellend en verontrustend.” „Onverantwoordelijk”, voegde bio-ethicus Alta Charo eraan toe. „Helaas een déjà vu van de tijd van het klonen begin jaren 2000”, twitterde ethicus Rosario Isasi, verwijzend naar de buitennissige stoet figuren die toen de aandacht vroegen.

De medische noodzaak

Maar gek is Rebrikov niet, blijkt uit zijn antwoorden op vragen per e-mail. Rebrikov is het hoofd van het laboratorium voor genoombewerking van de Kulakov vruchtbaarheidskliniek in Moskou en is verbonden aan de medische universiteit Pirogov. Anders dan Jiankui He wil hij niet de embryo’s bewerken die zijn verwekt uit een hiv-geïnfecteerde vader maar embryo’s die voortkomen uit hiv-geïnfecteerde moeders. Rebrikov: „In het experiment van He ontbrak de medische noodzaak. Een hiv-positieve vader is geen probleem: de standaard ivf-procedure lost dit al geheel op.”

In zijn eigen voorstel is er weliswaar nog steeds geen medische noodzaak om deze genen te manipuleren, zegt Rebrikov, „maar het is wel rationeel, namelijk in zeer zeldzame gevallen waarin vrouwen zijn besmet met hiv die resistent is tegen virusremmers – het geval bij ongeveer een op de dertigduizend patiënten.”

Nuttige toepassing

En natuurlijk zal hij hiervoor eerst ethische en wettelijke toestemming aanvragen, benadrukt hij.

Het manipuleren van het CCR5-gen zodat het kind is beschermd tegen hiv noemt Rebrikov desgevraagd „geen prioriteit”, maar het is in zijn optiek wel één van de weinige mogelijk nuttige toepassingen van genbewerking van embryo’s. Voor het repareren van erfelijke ziektes met crispr is volgens Rebrikov vaak geen grond: „In 99,9 procent van de families die een ernstige erfelijke ziekte bij zich dragen volstaat een selectie van het juiste embryo voor implantatie in de baarmoeder. Crispr-bewerking zou alleen in aanmerking komen is wanneer beide ouders twee kopieën hebben van exact dezelfde mutatie. Dat komt voor in families met dwerggroei of doofheid, maar is extreem zeldzaam: bij een op de miljoenen.”