Opinie

Opportunisme kan Boris Johnson als premier helpen

Tories De Londense oud-burgemeester ligt op koers om partijleider te worden, schrijft . Maar blunderen kan Labour aan de macht brengen.

Boris Johnson tijdens de lancering van zijn kandidatuur voor het Tory-partijleiderschap op 12 juni
Boris Johnson tijdens de lancering van zijn kandidatuur voor het Tory-partijleiderschap op 12 juni Foto Neil Hall/EPA

Boris Johnson heeft het tij mee. Nu het premierschap van Theresa May smadelijk ten onder is gegaan, staat het bombastische rijkeluisjongetje met uitgestrekte hand klaar om de kroon te pakken. De leden van de Conservatieve Partij zijn nog altijd verzot op de oud-burgemeester van Londen, ondanks zijn flagrante blunders als minister van Buitenlandse Zaken. De Tories in het Lagerhuis hebben May twee jaar lang laten zitten omdat ze bang waren anders geleid te zullen worden door een „omgekeerde piramide van geleuter”, om maar een formulering van Johnson te lenen. Inmiddels komen velen tot de slotsom dat hij de meeste kans heeft om Labour-leider Jeremy Corbyn te verslaan.

Johnson ligt op koers om premier te worden, tenzij hij nog spectaculair zou blunderen. Het zou zelfs een ware kroning kunnen zijn. De Lagerhuisleden zullen misschien niet willen dat de onzekerheid waarin het land verkeert nog eens wordt gerekt door de strijd om het leiderschap. Een aantal mogelijke kandidaten doen eerder mee om in het volgende kabinet te komen dan omdat ze verwachten Downing Street te halen. Het zou weleens kunnen dat velen zich snel terugtrekken en dat Johnson de eerste premier wordt wiens benoeming niet officieel door de leden wordt bekrachtigd.

Hoe zou een premierschap van Johnson eruitzien? De grote vraag is of de man die Londen bestuurde als een sociaal-liberale One Nation-Tory, die investeerde in het openbaar vervoer en amnestie voor illegale immigranten eiste, weer zal weten weg te komen uit de ideologische hoek waarin hij zichzelf heeft geparkeerd.

Het was van een monumentale domheid en ook in strijd met zijn gedrag als burgemeester om „F**k business” te zeggen, toen hem werd gevraagd naar de last die de Britse bedrijven van de Brexit zouden krijgen. En het was een monsterlijke onverantwoordelijkheid om zich bij de Brexit-campagne aan te sluiten omdat zijn grote rivaal en oud-minister van Financiën George Osborne tegen een vertrek uit de EU was, en vervolgens tweeënhalf jaar lang geen plan te bedenken voor wat dit vertrek uit de EU zou inhouden.

Op tijd overstag gaan

Maar juist door dat opportunisme, die bereidheid om op tijd overstag te gaan, is Johnson zo goed in staat om zich te vernieuwen. Dat zal ook moeten, want het vertrek van May zal niets aan de verhoudingen veranderen, niet in Brussel en niet in het Lagerhuis.

Als hij deze zomer premier wordt, zal hij proberen in Brussel opnieuw over de Brexit te onderhandelen, met het dreigement om op 31 oktober zonder overeenkomst op te stappen. Dat kunstje kan een dag lang geweldig macho zijn om daarna uit te draaien op een beschamend fiasco. Brussel zal zijn poot stijfhouden en dan moet Johnson kiezen.

Óf hij voert het Verenigd Koninkrijk de EU uit en krijgt te maken met de regels van de Wereldhandelsorganisatie, wat economisch rampzalig zou zijn en Corbyn de slechte Tory Brexit geeft die hij zo vurig wenst om Labour een generatie lang aan de macht te brengen. Óf hij komt terug en zegt eerlijk tegen zijn land en zijn partij dat er maar twee uitwegen uit de impasse zijn: een tweede referendum of nieuwe verkiezingen.

Lees oook: Wie volgt Theresa May op?

Hoe hard ze nu ook tekeer mag gaan, dan geven de partijleden misschien toch de voorkeur aan een tweede referendum. Ik vermoed dat Johnson daarin uiteindelijk een draai zal maken, misschien gesteund door Amber Rudd, wier kalme wijsheid haar helpt om de gematigde One Nation-conservatieven te stimuleren.

Zou Johnson de macht ook aankunnen? Zijn tijd als minister van Buitenlandse Zaken, waaraan zijn eigen ambtenaren geen touw konden vastknopen, voorspelt niet veel goeds. Een man die niet van details houdt, wordt gemaakt of gebroken door de kwaliteit van zijn adviseurs.

Ergste instincten

Als burgemeester had hij een krachtige communicatiedirecteur in de persoon van Guto Harri, voormalig BBC-journalist, en een wijze stafchef in Edward Lister. Dergelijke mensen zorgden voor resultaten en hielden zijn ergste instincten in bedwang. Sinds hij als burgemeester is afgetreden, lijkt hij domweg wispelturig en slordig.

Hij zou zijn flair kunnen verliezen. Dat gebeurde in 2016 nadat Michael Gove hem had laten vallen, kwaad en geschrokken door zijn gebrek aan ernst. Die breuk had niet fataal hoeven zijn, maar de volkomen nieuwe ervaring om impopulair te zijn – hij kreeg betogers voor zijn deur – had een verlammend effect. Zijn aanhang keek met ontzetting toe terwijl hij in een toespraak alle kanten opging en zichzelf als klap op de vuurpijl uit de race terugtrok. Als dat weer gebeurt, zou er iemand anders ‘door het midden’ kunnen komen, net als Theresa May in 2016 – maar de herhaling van een dergelijke paniek is minder waarschijnlijk nu Johnson wordt gesteund door zijn nieuwe geliefde, een public relations-deskundige.

Column: Brexit toont zwakte van Brits stelsel aan

De paradox van Boris Johnson is dat veel kiezers en Lagerhuis-leden, van Labour én de Tories, denken dat hij de meeste kans heeft om Corbyn te verslaan – maar dat hij ook het minst geschikt is om premier te worden.

Toen hij in 2012 aan zijn tweede termijn als burgemeester van Londen begon, was hij de populairste politicus van het land. Nu blijkt uit de peilingen dat hij sterk polariseert – vooral onder de kiezers van het midden die essentieel zijn om verkiezingen te winnen.

Omdat het gebrek aan geschiktheid van Corbyn voor het ambt de grootste hoop is van de Tories, zou het dus een enorme gok zijn om Johnson te kiezen. We weten misschien al binnenkort of een regelrechte Tory-opportunist het kan winnen van een marxist die zich voordoet als een principieel man, maar intussen een Brexit-beleid van constructieve dubbelzinnigheid voert.

Boris Johnson doet niet mee aan het tv-debat met zijn rivalen voor het partijleiderschap bij Channel 4 op zondag 16 juni, maar zei wel op dinsdagavond bij de BBC te willen debateren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.