Hoge Raad: belasting op vermogen moet anders

De Spaartaks De vermogensheffing moet op de schop, stelt de Hoge Raad. Belastingbetalers schieten nu echter nog weinig op met het arrest.

Foto iStock, bewerking NRC

De wet deugt niet, maar de individuele burger heeft vooralsnog niet zoveel aan die constatering. Kort gezegd komt het arrest daarop neer dat de Hoge Raad vrijdag publiceerde over de huidige regeling voor de belasting op vermogen.

De Raad oordeelde in een massaprocedure die de Bond voor Belastingbetalers had aangespannen. Die organisatie vindt dat de fiscus de afgelopen jaren te veel belasting heeft geheven over vermogen. Nederlanders betaalden tot 2017 belasting over een fictief rendement van 4 procent op hun inkomsten uit spaargeld, beleggingen en onroerend goed. Daarover betalen ze 30 procent belasting. Voor veel belastingbetalers lagen de opbrengsten echter niet zo hoog. De gemiddelde spaarrente lag eind 2016 rond de 0,4 procent. Ook lang niet iedereen die aandelen heeft, kwam tot dergelijke opbrengsten. Het gevolg is dat veel belastingbetalers hun gehele rendement van dat jaar afdroegen en daar ook nog eens op toelegden.

De Bond voor Belastingbetalers riep Nederlanders daarom op massaal bezwaar te maken. In overleg met toenmalig staatssecretaris Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) is in 2015 besloten tot een collectieve procedure over de jaren 2013 en 2014 waarbij zes individuele gevallen zijn voorgelegd aan de Hoge Raad.

Lees ook: Advies aan Hoge Raad: vermogensheffing in strijd met eigendomsbescherming

1 Wat heeft de Hoge Raad vrijdag precies besloten?

De Hoge Raad stelt dat de Belastingdienst voor die twee jaren niet had mogen uitgaan van een fictief rendement van 4 procent. Nederlanders hadden „veel risico” moeten nemen om tot dat rendement te komen. De regeling is daardoor in strijd is met het Europese recht op persoonlijk eigendom. „Eigenlijk zegt de Hoge Raad: het stelsel deugt niet, de wetgever moet het aanpassen”, zegt Philippe Albert, hoogleraar Internationaal Belastingrecht aan universiteit Nyenrode. „De Hoge Raad is echter niet zo ver gegaan dat hij de aanslagen over 2013 en 2014 ook heeft verminderd en laat het nadrukkelijk aan de regering om het stelsel te veranderen.” Overigens mag de Raad daar wel aanwijzingen over geven maar doet dat dus niet.

Lees ook: Hoge Raad: fiscus ging uit van te hoog rendement spaarders

2 Wat heeft de belastingbetaler aan dit arrest?

Niet direct iets. Het arrest heeft alleen betrekking op het stelsel. Ingrijpen bij individuele aanslagen kan alleen als iemand ook weet aan te tonen dat de belastingheffing leidt tot een „buitensporig zware last” voor de betaler.

Het is volgens Albert een „vaag begrip” dat een „zware toets” kent. „Dat meer dan de ontvangen rente opgaat aan belasting, betekent nog niet dat je buitensporig getroffen wordt. Ook de rest van iemands financiële situatie wordt daarvoor in ogenschouw genomen. De meeste Nederlanders met spaargeld en wat aandelen voldoen daar niet aan.”

Albert kent één uitspraak waarin iemand een groot deel van zijn kapitaal in aandelen SNS had belegd. De bank werd eind januari 2013 genationaliseerd en de aandelen onteigend. De Belastingdienst berekende de vermogensheffing echter over de waarde van de aandelen op 1 januari van dat jaar. „Diegene kwam er door de vermogensheffing financieel krap bij te zitten. Dat vond de rechter destijds gelden als buitensporig zware last.”

Destijds vond de Hoge Raad dat het stelsel overigens nog niet strijdig was met het Europees Recht, zegt Albert. „Het nieuwe is dat hij dat nu wel vindt.”

3 Wat betekent dit voor de massaprocedure?

Voorzitter Jurgen de Vries van de Bond voor Belastingbetalers noemt het „een stapje in de goede richting”, maar had ook gehoopt op een correctie van de aanslagen. Dat gaat over 2013 en 2014 niet gebeuren voor de betrokkenen bij de procedure. Daarin is het buitensporige last-argument niet aangevoerd. In individuele gevallen kan dat nog steeds wel een verschil maken. Voor 2015 en 2016 lopen nog procedures. Maar ook daarvoor geldt dat de bezwaarmaker moet aantonen dat de last buitensporig zwaar was. De Vries roept mensen wel op „sowieso bezwaar te maken” tegen de aanslag uit 2018.

4 Wat gaat de regering nu doen?

Sinds 2017 hanteert de Belastingdienst andere criteria om de te betalen vermogensbelasting te bepalen. De fiscus werkt nu met verschillende categorieën naar grootte van het vermogen. Daarbij maakt het echter niet uit of het gaat om spaartegoeden, aandelen of onroerend goed. „Terwijl dat voor het rendement dat je behaalt wel veel uitmaakt”, stelt hoogleraar Albert.

In het regeerakkoord heeft het huidige kabinet beloofd te onderzoeken of daadwerkelijke opbrengsten in plaats van fictief rendement kunnen worden belast. Staatssecretaris Menno Snel (Belastingen, D66) kondigde in april echter aan dat een wijziging in het belastingstelsel dusdanig complex is, dat het kabinet daar voorlopig niet aan toekomt.

Albert: „Maar eigenlijk moet je het na zo’n arrest direct oppakken. Ik acht het waarschijnlijk dat het door wordt geschoven naar een volgend kabinet.”