Één zomerstorm en daar gingen die mooie bomen, als luciferhoutjes

Talk of the Town Vorige week vielen in de binnenstad 150 bomen om, vooral aan de grachten en op de Wallen. Het stelt ook kenners voor een raadsel.

Een van de gesneuvelde bomen aan het Oudekerksplein.
Een van de gesneuvelde bomen aan het Oudekerksplein. Foto Addie Schulte

Het was of er vorige week woensdag 5 juni een boze reus door de binnenstad trok die bomen omver haalde. Aan het Oudekerksplein zijn zeker zes bomen ontworteld, waaronder enkele monumentale, oude Hollandse iepen die beeldbepalend waren. Aan de westzijde van het plein staan nu helemaal geen bomen meer. Een vallende boom heeft een van de bijgebouwen beschadigd. Vier tachtigjarige iepen langs de Amstel tegenover Hotel De L’Europe overleefden de storm evenmin. Uiteindelijk vielen in de binnenstad 150 bomen ten prooi, vooral aan de grachten en op de Wallen.

Lees ook de column van Auke Kok: Het drama van de vallende bomen

„De Gouden Bocht van de Herengracht bood het aanzien van een rampgebied”, schrijft de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad in haar nieuwsbrief. „Niet alleen bomen, ook lantaarnpalen werden volledig vernield.” Ook in een binnentuin tussen de Heren- en Keizersgracht, een ‘keurtuin’, moest een monumentale boom het ontgelden. Voorzitter Rogier Noyon van de vereniging kan alleen maar speculeren over de oorzaak: „Hoe kan zo’n betrekkelijk kleine storm zo’n enorme impact hebben? Heeft het misschien iets met de grondwaterstand te maken?” Van de Oude Kerk weet hij dat dit gebouw verzekerd is tegen stormschade, maar van tal van andere gebouwen is dat onzeker. Het kan zijn dat er schadeclaims komen.

Als luciferhoutjes

De gesneuvelde bomen stellen ook kenners voor een raadsel, want de meeste waren kerngezond. Sommige bomen knakten als luciferhoutjes, bij andere waren wortels losgescheurd. De gemeente Amsterdam wil lopende het onderzoek de rapportage afwachten, zoals een gemeentewoordvoerder laat weten. Dat duurt nog enkele weken.

Ook twee dagen later, 7 juni, gaf het KNMI code oranje af en vielen nog meer bomen om. Zomerstormen komen steeds meer voor. Omdat de bomen volop in blad staan, vangen ze alle wind. Maar dan nog is het raadsel niet opgelost, want de bomen aan het Oudekerksplein staan daar beschut door kerk en woonhuizen. Toch sloeg de storm toe. Dat geldt ook voor de monumentale boom in de binnentuin, die toch bescherming geniet van het omringende huizenblok, zou je vermoeden. De overheersende windrichting was westzuidwest met uitschieters tot 5 Beaufort, ofwel 17 meter per seconde. Heeft die storm eenmaal vat op een bomenkroon die in blad staat, dan is het snel gedaan.

De Amsterdamse bomenexpert Hans Kaljee is deze week nog in de weer met de nasleep van de zomerstormen.

Voor Hart van Nederland en Het Parool liet hij vlak na de storm weten dat „bomen heel goed bestand zijn tegen wind uit één richting. Als de wind plots van een andere kant komt, kunnen ze daar slecht tegen.”

Draaiende winden

Ook speelt een rol dat de grachten een soort „tunneleffect” hebben op de wind, waardoor die aanwakkert. Valt er een boom om, dan vallen er meer, want de windkracht komt dan terecht bij de volgende extra kwetsbare boom. In de bomenwereld heet dat het „domino- of oproleffect”. Draaiende winden komen vooral voor met veel hoogbouw. Daartussen gaat de wind tollen en ontstaan er val-en wervelwinden die voor bomen fataal kunnen zijn, als kleine tornado’s. Grachten, stegen en huizen hebben een aanzuigende werking op windkracht, daarom die heftige uitschieters.

Grachten, stegen en huizen hebben een aanzuigende werking op windkracht, daarom die heftige uitschieters

Vorige week beoordeelden bomenkenners in de stad welke bomen wankel zijn en ook dreigen om te kiepen, want stormen in deze tijd van het jaar zullen door de klimaatverandering vaker voorkomen. Sommige bomen die een gevaar opleveren worden op voorhand gekapt of gesnoeid. Toch is het moeilijk te voorspellen welke boom waarom omgaat, want mocht een boom lijden aan een schimmelziekte, zoals een linde aan een van de grachten op de Wallen, dan is dat aan de buitenkant vaak niet te zien. Voor bomenkenners is een storm als deze ook „interessant”, hoe emotioneel en triest het verlies van de bomen ook is. Bij een vergelijkbare storm in 2013 was er geen patroon te ontdekken, nu dus wel. Toen lagen er 1.197 omgeblazen bomen lukraak verspreid over de stad.