‘De kinderen beschermden mij, niet andersom’

Demonstraties Hongkong Net als bij de Paraplu-opstanden in 2014 tegen gebrek aan democratie lopen nu veel scholieren mee in de betogingen.

Fiona Cheung en haar dochter Jolie Tsjoi, die allebei mee betogen. „Ze vraagt altijd of ik wel mee wil, maar ik ga graag.”
Fiona Cheung en haar dochter Jolie Tsjoi, die allebei mee betogen. „Ze vraagt altijd of ik wel mee wil, maar ik ga graag.” Foto Ivan Abreu

Jolie Tsoi is een meisje van vijftien met een paardenstaart. Ze draagt een Brits aandoend schooluniform met een klein geruit blauw stropdasje. Al sinds haar achtste gaat ze met haar moeder mee naar demonstraties. „Ze vraagt altijd of ik wel mee wil”, zegt ze in de kleine, overvolle woning aan de rand van Hongkong waar ze met haar moeder woont. „Maar ik ga graag. De meeste ouders laten hun kinderen niet voor zichzelf spreken, ik ben blij dat ik dat wel mag.”

Woensdagnacht liepen de demonstraties tegen een nieuwe wet die de uitlevering van criminelen aan China mogelijk moet maken uit de hand. Er vielen zo’n tachtig gewonden, zowel aan de kant van de politie als aan die van de demonstranten. Jolie was er woensdag niet bij, en dat vindt haar moeder jammer.

„Kijk, het is natuurlijk heel fijn dat mijn dochter daardoor geen gevaar heeft gelopen”, zegt de 45-jarige Fiona Cheung. „Maar ik had toch gewild dat ze met eigen ogen had kunnen zien hoe het er daar aan toeging . Dan hoeft ze de geruchten en onjuistheden niet te geloven die er over die demonstraties worden rondgestrooid.”

Cheung is erg geschrokken van de houding van de politie. „Als je die nacht in de ogen van de agenten keek, dan zag je dat ze ons het liefste wilden vermoorden.”

Jonge demonstranten

Ze was samen met een groep scholieren van dertien, veertien en vijftien jaar toen de politie traangas begon te gebruiken. Van zulke scholieren lopen er opvallend veel mee. Dat was ook al zo tijdens de zogeheten Paraplu-opstanden van 2014, toen mensen demonstreerden tegen het gebrek aan democratie in Hongkong. Een van de belangrijke leiders van toen, Joshua Wong, was aan het begin van die opstanden pas 17 jaar.

Lees ook: Zo stuurt en controleert China zijn burgers

Was Cheung juist bij die jonge demonstranten omdat ze die wilde beschermen? Ze kijkt in de verte. Het lijkt alsof ze alle beelden van die nacht weer voor zich ziet. Ze schaamt zich nog steeds voor haar gedrag. „Ik vond dat ik die kinderen absoluut moest beschermen, maar het lukte me gewoon niet. Ik ben weggerend.”

Het was de eerste keer van haar leven dat ze traangas in haar gezicht kreeg. „Je ogen doen dan pijn, het voelt heel heet en je kunt je tranen niet meer bedwingen”, zegt ze. „Traangas smaakt ook branderig. Het is alsof je smeulend plastic in je mond hebt.” Ze schrok er zo van dat ze in paniek raakte. „Het waren toen de kinderen die mij beschermden, niet andersom.”

Ik wil dat mijn dochter vrij is en niet wordt gehersenspoeld

Fiona Cheung , moeder van Jolie Tsjoi

Ze is ook daarom vastbesloten om deze zondag weer te gaan. Dan staat er weer een grote demonstratie gepland. „Ik wil het deze zondag beter doen.”

In het dagelijks leven heeft Cheung drie banen tegelijk. Overdag werkt ze als sales manager bij een hotel, in de avond werkt ze in een van de twee restaurants van haar broer als serveerster. Daarnaast maakt ze thuis in grote weckflessen een vruchtendrankje dat ze aan vrienden en kennissen verkoopt.

Kan ze anders de huur niet betalen? Dat is het niet. Voor het dagelijks leven zou één baan genoeg zijn. Maar ze wil dat Jolie later in het buitenland kan studeren, dat ze weg kan uit Hongkong. „Ik wil dat ze vrij is en dat ze niet gehersenspoeld wordt”, zegt Cheung.

‘De koningin van Hongkong’

Carrie Lam, de hoogste leider van Hongkong, zei onlangs dat ze haar eigen zonen nooit zou toestaan om te demonstreren. „Als radicale en gewelddadige methoden succes hebben, dan zullen deze scènes meer voorkomen, en Hongkong schaden”, zei ze op tv over de rellen van woensdag. Ze vergeleek het met kinderen die geen huiswerk wilden maken. Als je daaraan toegaf, dan zouden ze je dat later zeker verwijten.

Cheung kan zich kwaad maken om dergelijke uitspraken. Zij wil juist dat haar dochter leert om haar eigen beslissingen te nemen, en om de overheid ter verantwoording te roepen als ze vindt dat die fouten maakt. „Carrie Lam stelt zich op alsof ze de koningin is van Hongkong. Maar ook een regering maakt fouten, net als iedereen. Ze moeten hun fouten gewoon herstellen.”

Cheung is in haar vrije tijd ook nog oudervertegenwoordiger in het bestuur van de school van Jolie. Ze wil monitoren hoe het er in de praktijk aan toe gaat. „De meeste leraren durven zich niet meer openlijk uit te spreken over hun politieke voorkeuren”, zegt ze over die school. „Als het onderwijshoofd merkt dat leraren dat toch doen, dan is hij verplicht om dat te noteren.”

Angst voor gebruik ‘chipknip’

Zo beweegt ook Hongkong zoetjes aan richting de surveillancestaat die Beijing op het vasteland aan het scheppen is met het puntensysteem. Hierbij wordt het gedrag van Chinezen, onder meer op sociale media, door de overheid gemonitord en kan afhankelijk van de beoordeling straf of beloning volgen.

Cheung weet dat demonstranten elkaar appten dat ze vooral geen gebruik moesten maken van de Octopuskaart als ze met de metro naar de demonstraties reisden. Met zo’n Octopuskaart kan je in Hongkong overal betalen, het is een soort chipknip. De demonstranten waren bang, terecht of niet, dat de overheid via het gebruik van de kaart kon zien op welke plek je in- en uitcheckte. Daarmee zou de overheid dus in kaart kunnen brengen welke mensen er deelnamen aan de demonstraties en welke niet.

Cheung voelt zich erg alleen staan. „Als ik bijvoorbeeld app wie van de school of van het bestuur mee wil om te demonstreren, dan krijg ik van niemand een reactie.”