Dankzij mutatie werd amandel eetbaar: zoet en niet giftig

We eten op grote schaal amandelen, ondanks dat ze van nature bitter en giftig zijn. Dat hebben we te danken aan een mutatie die 6000 jaar geleden leidde tot de domesticatie van de amandelboom.

Amandelen en hun omhulsel.
Amandelen en hun omhulsel. Foto Federico Dicenta

Van nature zijn ze bitter en giftig, en toch eten we op grote schaal amandelen. Dat hebben we te danken aan een mutatie die ruim 6.000 jaar geleden tot de domesticatie van de amandelboom (Prunus dulcis) heeft geleid, schrijft een Europees team van biologen in Science. Door te selecteren op niet-bittere zaden ontstond de eetbare amandel.

De bittere smaak van wilde amandelen ontstaat door de aanwezigheid van amygdaline. In het lichaam kan die worden omgezet in het giftige waterstofcyanide (blauwzuur). Amygdaline bevindt zich in het zaad zelf, en ontstaat uit prunasine – een stof die vooral aanwezig is in het donkerbruine vliesje rond de amandelen. Bij eetbare amandelen zorgt een mutatie in het ‘regelgen’ bHLH2 ervoor dat er geen prunasine en dus ook geen amygdaline wordt geproduceerd, hebben de biologen nu ontdekt.

Kersen, abrikozen en perziken

Amandelen zijn geen noten, maar de zaden van steenvruchten, zoals ook kersen, abrikozen en perziken. Ook die vruchten hebben giftige pitten, maar die worden over het algemeen niet gegeten (wel worden er aan goedkoop banketbakkersspijs soms gemalen abrikozenpitten in plaats van amandelen toegevoegd, voor de smaak). Bij amandelen is het omhulsel al verwijderd voor ze in de winkel komen.

Vermoedelijk begon de domesticatie van amandelen in het Nabije Oosten, ergens tussen de 6.000 en 10.000 jaar geleden. Amandelen zijn onder andere aangetroffen in de Griekse grot Franchthi (die tussen pakweg 10.000 en 3.000 voor Christus regelmatig werd bewoond, vanaf het einde van de ijstijd tot het einde van de steentijd) en in de tombe van Toetanchamon (zo’n 1.300 voor Christus). In het oude Egypte was de giftigheid van bittere amandelen en aanverwante pitten al bekend: in Memphis en Thebe (het huidige Luxor) werden priesters die verraad hadden gepleegd, vergiftigd met perzikpitten. In hiëroglyfen wordt deze straf omschreven als ‘dood door perzik’.