Shell blijft weg bij rechtszaak over corruptie

Steekpenningen De vier verdachten in de megacorruptiezaak komen niet naar Milaan. Een expert verdedigt wel de fiscale voordelen die Shell kreeg.

Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Shell zal niet verschijnen in de rechtbank in Milaan om zich te verdedigen tegen beschuldigingen van grootschalige corruptie in Nigeria. De vier van omkoping verdachte oud-werknemers van Shell, onder wie twee hoge bestuurders, kiezen ervoor om de rechtszaal te mijden, laat het oliebedrijf weten.

Het wegblijven in de rechtbank heeft volgens een Shell-woordvoerder een juridische reden. Hij stelt dat verdachten in Italië niet de waarheid hoeven te spreken als zij getuigen. „Daarom is het in Italië vrij gebruikelijk dat verdachten niet verschijnen”, mailt hij.

Betrokkenen noemen de houding van Shell moeilijk verenigbaar met de transparantie die het oliebedrijf propageert. Daarnaast onderschat Shell volgens hen het signaal dat dit afgeeft. „Dit wordt geïnterpreteerd als teken van zwakte, een manier om de ondervraging door de aanklager te ontlopen”, zegt Antonio Tricarico van de Italiaanse belangenorganisatie Re:Common, één van de vier ngo’s die de rechtszaak tegen Shell heeft aangezwengeld.

Hij wijst op diverse andere grote Italiaanse zaken, waar verdachten wel kwamen. „Oud-premier Bettino Craxi kwam opdagen toen hij van corruptie werd verdacht. Oud-premier Giulio Andreotti kwam getuigen over zijn banden met de maffia.”

Belastingvoordelen

Eind juni gaat de mega-corruptiezaak tegen Shell, het Italiaanse Eni en diverse (oud-)managers van beide bedrijven een nieuwe fase in. Dan zullen – na maanden van inleidende getuigenissen – voor het eerst verdachten worden gehoord. Een vonnis wordt begin 2020 verwacht.

De zaak draait om het binnenhalen van de rechten om olie te mogen pompen uit een enorm veld voor de kust van Nigeria tegen zeer gunstige voorwaarden, in ruil voor honderden miljoenen dollars aan steekpenningen. Woensdag werd bekend dat de meeste verdachte Eni-managers ook niet voor de rechter zullen verschijnen, op één na.

Lees ook: Naar Nigeriaanse standaarden was dit een prima deal

Shell stuurde woensdag wel de Britse hoogleraar olierecht Peter Cameron naar Milaan als getuige. Die betoogde in de rechtbank dat de betwiste Nigeriaanse oliedeal geen uitzonderlijk gunstige fiscale toezeggingen bevat voor Shell. Dat is wel één van de verdenkingen van aanklager Fabio De Pasquale. Volgens hem hoeven Shell en Eni dankzij de steekpenningen nauwelijks belasting te betalen in Nigeria over de opbrengsten van het olieveld. Een belangengroep berekende dat Nigeria door de deal 4,5 miljard dollar aan belastinginkomsten misloopt.

Het is normaal dat een bedrijf een deal sluit over gunstige belastingtarieven, zeker in een land als Nigeria waar machthebbers en regels voortdurend wisselen, betoogde Cameron in de rechtbank. Sterker nog: door de politieke instabiliteit en de moeilijke omstandigheden zou een belastingdeal de enige realistische mogelijkheid zijn voor Nigeria om een oliebedrijf te vinden dat de klus wil doen, aldus Cameron.

Het is lastig te bepalen hoe de Nigeriaanse belastingdeal zich verhoudt tot de recente ophef over de belastingmoraal in Nederland van het oliebedrijf. Twee weken terug moest Shell zich in de Tweede Kamer verantwoorden voor het feit dat het hier geen winstbelasting afdraagt. Het bedrijf beloofde toen wel meer transparantie over belastingen. De woordvoerder zegt er nu over: „De olie- en gaswinning van Shell in Nigeria levert aanzienlijke belastinginkomsten en heffingen voor de Nigeriaanse overheid op.” 

Vorige week bleek uit onderzoek van NRC dat het Nederlandse strafrechtelijk onderzoek naar corruptie door Shell grotendeels stilligt, als gevolg van een conflict tussen het Openbaar Ministerie en het bedrijf over de reikwijdte van het beroepsgeheim van advocaten van Shell. Lees ook: Advocaten Shell en Damen gebruiken verschoningsrecht voor stagnatie onderzoek.

De zaak krijgt inmiddels ook politieke aandacht. Maandag spreken betrokken ngo’s uit Groot-Brittannië, Nigeria en Italië in de Tweede Kamer over de corruptiezaak.