Öztürk vooralsnog niet te beteugelen

Parlementaire mores Kamerleden behandelen elkaar steeds ruwer. Heeft voorzitter Arib de middelen om deze escalatie een halt toe te roepen?

Selçuk Öztürk (Denk) tijdens het wekelijkse vragenuurtje in de Tweede Kamer.
Selçuk Öztürk (Denk) tijdens het wekelijkse vragenuurtje in de Tweede Kamer. FOTO BART MAAT/ANP

Selçuk Öztürk is er niet gerust op als hij woensdag door de gangen van zijn partij Denk in de Tweede Kamer struint. „Heb jij al nieuws gehoord?”, vraagt hij langslopende journalisten. Hij denkt dat het presidium, het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, hem wil straffen voor zijn aanvaring met Kamervoorzitter Khadija Arib vorige week. „Ze willen een daad stellen”, denkt Öztürk. „Maar ze kunnen reglementair niks doen”, zegt hij zelfverzekerd.

Het presidium sprak woensdagochtend over het incident met Öztürk van vorige week donderdag. Hij beschuldigde in een debat over Turkije Kamerlid Sadet Karabulut (SP) van banden met de Koerdische terreurbeweging PKK. Ongehoord en ongefundeerd, vonden veel Kamerleden. Toen Öztürk doorging met zijn aanvallen, ontnam voorzitter Arib hem het woord: hij mocht zijn spreektijd niet afmaken. Öztürk bleef demonstratief staan, maar liep later toch weg.

Öztürk zorgde in Kamerdebatten vaker voor commotie. In een debat vorig jaar verweet Arib hem „vuilspuiterij” toen Öztürk vroeg waarom zij ’s nachts soms collega’s met haar dienstauto laat meerijden naar Amsterdam. En afgelopen februari escaleerde een debat toen PVV’er Machiel de Graaf zei Öztürk te zullen „najagen” nadat die hem had beschuldigd van fraude. En dan was er nog het debat over een PVV-voorstel over criminele Antillianen: Öztürk kwam met het tegenvoorstel PVV’ers af te voeren naar een „xenofobeneiland vol inteelt, waar het klimaat ijskoud is”.

Doe normaal man en rot op

De normen voor taalgebruik in de Tweede Kamer verschoven in de loop der tijd. Zo werd een communistisch Kamerlid in de jaren ’30 nog door de voorzitter op de vingers getikt omdat hij de inbreng van een collega „de reinste en malste onzin” noemde, schreef SGP-woordvoerder Menno de Bruyne ooit in het Reformatorisch Dagblad. Zoiets zou nu probleemloos passeren.

De afgelopen jaren klonk al vaker de roep om meer fatsoen in de Kamer, bijvoorbeeld toen Rutte en Wilders in 2011 „Doe normaal man!” tegen elkaar riepen en Wilders en Kuzu bij de Algemene Beschouwingen afgelopen jaar elkaar verzochten „op te rotten”. Arib begon dag twee van de Beschouwingen met een statement: „Ik heb veel mails en brieven gehad van burgers. Mensen ergeren zich ontzettend aan het taalgebruik en de manier waarop we met elkaar omgaan. We hebben de verantwoordelijkheid met respect met elkaar om te gaan, en het aanzien van de Kamer zijn wij allemaal.”

Een stevige maatregel

Denk verwijt de Kamervoorzitter partijdigheid: zij zou vooral Kamerleden van Denk vermanend toespreken. Maar andere partijen, linkse en rechtse, loven het optreden van Arib. Zij vinden dat Öztürk een nieuwe grens heeft overschreden. Kamerlid Ronald van Raak van de SP ziet dat Öztürk de voorzitter nu persoonlijk aanvalt. „Als Kamer moeten we pal voor haar functie staan. De voorzitter uitschelden is hetzelfde als de scheidsrechter uitschelden. Er was altijd ruw taalgebruik in de Kamer, maar dit is zeker een verruwing.”

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers zegt over Öztürk dat het „iedere keer een stapje verder gaat”. Hij wijst op de filmpjes die Denk eerder maakte over Karabulut en andere Turks-Nederlandse Kamerleden, waarin hun stemgedrag over de Armeense genocide werd uitgelicht. Dat had volgens Segers al „enorme impact”, maar „nu wordt echt de veiligheid van een collega aangetast”. Karabulut kan worden bedreigd als gevolg van de beschuldiging van PKK-sympathieën, vreest Segers. Daarom hoopt hij op „een stevige maatregel” van het presidium.

Zo’n maatregel bleef woensdag uit. Het presidium sprak over het incident, maar heeft weinig mogelijkheden. Het Reglement van Orde, waarin de Kamer haar eigen regels heeft vastgesteld, geeft de Kamervoorzitter tijdens de vergadering de mogelijkheid een Kamerlid het woord te ontnemen, wat Arib deed. Eén extra stap resteert: een Kamerlid de hele dag uitsluiten van de vergadering. Langer schorsen, voor maximaal een maand, kan alleen als een Kamerlid uit de school klapt over een geheime vergadering.

De nestor van de Kamer, SGP-leider Kees van der Staaij, leidt momenteel een commissie die voor het eerst sinds 1993 het Reglement doorlicht. Hij bevestigt dat „alles aan de orde komt”, ook de regels rond het straffen van Kamerleden.