Opinie

In de EU hebben de buren de beste ideeën

Europa Lidstaten kunnen rechtstreeks leren van elkaars oplossingen; dat is een nog grotendeels onbenut reservoir, schrijft .

Trainee in het opleidingscentrum van machinebouwer ABB in Berlijn, maart 2017
Trainee in het opleidingscentrum van machinebouwer ABB in Berlijn, maart 2017 Foto Felipe Trueba/EPA

We leven in een tijd waarin we ons als Europeanen, individueel en collectief, oprecht moeten afvragen welke toekomst we voor Europa voor ons zien. De vraag die we nu moeten beantwoorden is of, en hoe, de EU – en een grotere verbondenheid binnen Europa – ons persoonlijke leven verrijkt, ons vooruit helpt en ons in deze tijd van mondiale transitie als gemeenschap versterkt.

Om te slagen moet Europa meer een can do-mentaliteit ontwikkelen en inzoomen op de nijpende problemen waarmee mensen in hun dagelijks leven te maken krijgen – betaalbare huisvesting en openbaar vervoer, betere kinderopvang, scholing voor de jonge generatie, levenslang leren en een financieel zeker pensioen.

De puzzel waar we voor staan is dat deze thema’s merendeels als ‘binnenlandse’ beleidskwesties worden beschouwd. De oplossingen zijn op dit moment niet in Brussel te vinden, simpelweg omdat ze nog buiten het wet- en regelgevende bestek van de EU vallen.

Maar wat kan er nu worden gedaan? De beste plek om nieuwe beleidsideeën op zoek te gaan zou wel eens een ander Europees land kunnen zijn – grensoverschrijdend van elkaar leren. Het overnemen van de beste ideeën uit het buitenland is de onderbenutte ‘binnengrens’ van Europa.

Zo lukt het de Oostenrijkers al heel lang om voldoende nieuwe, met name betaalbare woningen in hun hoofdstad te bouwen. De Zweden hebben op nationaal niveau een CO2-belasting weten in te voeren. De Esten hebben ons veel te leren over het gemak van ‘e-government’. Andere landen zullen misschien merken dat ze iets kunnen opsteken van het Duitse systeem van ‘werken en leren’. En de Nederlanders hebben hun pensioenstelsel op een niveau gebracht dat eerlijker en duurzamer is dan elders.

Geen plug-and-play

De overname van al deze oplossingen is natuurlijk geen plug-and-play; meestal weerspiegelen ze de specifieke omstandigheden van een land, en toch kunnen ze slim bijdragen aan het oplossen van problemen in andere landen.

De EU moet zulke relaties zoveel mogelijk stimuleren. Dit reservoir is tot nu toe grotendeels onbenut. Door het aan te boren en dit soort maatschappelijk vernuft over nationale grenzen heen te activeren zal het Europese project meer van zijn vermeende abstractie verliezen.

Column: Al je zonden fijn op Brussel geprojecteerd

Bovendien geeft dit een actievere rol aan het maatschappelijk middenveld. Naarmate praktische ideeën waarklank krijgen, zullen denktanks en onderzoeksinstituten in de verschillende landen steeds meer van zulke grensoverschrijdende leermogelijkheden ontdekken.

Door op deze ideeën voort te borduren, stimuleren we een rechtstreekse probleemgerichte samenwerking tussen de EU-lidstaten. Deze samenwerking kan zich ook uitstrekken tot projecten op lokaal en stedelijk niveau. Zo wordt het netwerk van de gemeenschap een gemeenschap van netwerken.

Kijk als een toerist

Voor het welslagen van deze onderneming moeten wij allemaal – burgers en politici – veel meer bereid zijn om te reageren zoals we doen wanneer we als toerist naar andere landen in Europa reizen: dan kijken we vaak nieuwsgierig en gefascineerd naar de leefwijze in een ander land. En mijmeren we erover om iets daarvan over te nemen in onze eigen dagelijkse routines. Een dergelijke lenigheid zouden we niet alleen voor de vakantietijd moeten reserveren.

Het is een cliché om te zeggen dat Europa meer is dan de som der delen. Maar het is overduidelijk dat het werkelijke Europese potentieel pas te verwezenlijken is als de landen, regio’s, steden en volken in heel Europa zich actief bezighouden met oplossingen die buiten de eigen grenzen succesvol zijn gebleken. Dat is de dimensie die de EU nodig heeft.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.