Laat ons de boel nu eerst lekker verbouwen, in plaats van op andere partijen te focussen”, zegt Van der Wal.

Foto Merlin Daleman

VVD-voorzitter Christianne van der Wal: ‘Gaaf om de winkel te verbouwen’

VVD-voorzitter De VVD mag niet achteroverleunen en denken: wij zijn de grootste, zegt partijvoorzitter Christianne van der Wal.

Bij ‘Ranking the politicians’ beantwoorden tien VVD’ers vragen over partijgenoten, zoals: ‘Wie krijgt de meeste zendtijd van de NOS na zijn/haar overlijden?’ Het is een van de luchtige programmaonderdelen van het VVD-festival, deze zaterdag in Aalsmeer, en een afgeleide van het tv-programma ‘Ranking the stars’. De presentatie is in handen van oud-wethouder Frits Huffnagel. VVD-partijvoorzitter Christianne van der Wal (45) is een van de deelnemers, naast Kamerleden. Afgelopen dinsdagavond heeft ze alle lijstjes ingevuld. „Dit kan alleen bij de VVD”, zegt ze schaterlachend. „Waarom mag politiek nooit leuk zijn?”

De VVD probeert congressen juist wél leuk te maken. „Je vraagt mensen op hun vrije zaterdag naar een uithoek van het land te komen. Mogen ze dan ook een leuke dag hebben?” Het is de tweede keer dat de VVD geen congres organiseert, maar een ‘festival’. In november was de eerste editie, in Den Bosch. Vooraf was er veel kritiek. Was het allemaal niet té lichtvoetig? Van der Wal vond van niet. Het festival, zegt ze, was „inhoudelijker dan een regulier congres ooit is geweest”. En in plaats van achthonderd bezoekers kwamen er vijftienhonderd, van wie ook nog eens 250 niet-leden. Zaterdag is er dus weer een festival.

Van der Wal trad anderhalf jaar geleden aan als partijvoorzitter, nadat haar voorganger Henry Keizer was afgetreden vanwege een integriteitsschandaal. Ze heeft lang getwijfeld of ze het wel moest doen, met al dat gedoe in de partij. „Uiteindelijk dacht ik: we moeten de winkel verbouwen en iemand moet dat doen.”

De winkel verbouwen, die uitdrukking keert steeds terug in een gesprek met Van der Wal, die net is benoemd als gedeputeerde in Gelderland en hiervoor wethouder was in Harderwijk. Ze bedoelt: als je jarenlang de grootste partij bent en regeert, moet je blijven vernieuwen. Anders riskeer je het CDA achterna te gaan. Na vier kabinetten-Balkenende kelderde die partij in 2010 van 41 naar 21 zetels in de Tweede Kamer. Uit een evaluatierapport van het CDA bleek dat dit mede kwam omdat vernieuwing van de inhoud was achtergebleven. Van der Wal: „Het is levensgevaarlijk om te denken: wij zijn de grootste, dus we kunnen achterover leunen.”

Applausmachine

Het festival is een van de vernieuwingen. Daarnaast vond ze dat de partij met een nieuw verhaal moest komen – en weer een debatpartij moest worden. „Eerlijk is eerlijk, we waren wel een beetje een applausmachine geworden.” Ze is blij met het discussiestuk dat fractievoorzitter Klaas Dijkhoff in april presenteerde, ‘Liberalisme dat werkt voor mensen’, waarin hij kiest voor de „middenklasse van Nederland”. Dijkhoff ziet het als taak voor de overheid om voor Nederlanders op te komen die zijn benadeeld door „graaiers” en bedrijven. Hij vindt dat bedrijven die veel verdienen soms te weinig teruggeven aan de samenleving. Voor de VVD is dat een nieuwe benadering van het kapitalisme en het bedrijfsleven.

Tijdens discussieavonden gaat Dijkhoff met VVD’ers in het hele land in gesprek over zijn stuk, dat de basis moet vormen voor het volgende verkiezingsprogramma. In Zwolle kwamen er tweehonderd mensen op die avond af, zegt de partijvoorzitter. „Dan zijn er abstractere discussies, zoals: wat betekent liberalisme anno 2019? Maar het gaat ook over praktische kwesties.”

Plat opportunisme

Van der Wal noemt het „onwijs gaaf dat het ons lukt om de winkel te verbouwen terwijl we open zijn. Iedereen doet mee, er is heel veel draagvlak.” Toch waren er nog niet zo lang geleden twee burgemeesters, die van Assen en Purmerend, die hun VVD-lidmaatschap opzegden. Een derde, Koen Schuiling van Den Helder, kwam ook met felle kritiek. Hij schaamde zich voor de vele integriteitskwesties, schreef hij in een opinieartikel in deze krant. De burgemeesters zeiden een VVD te zien waarin het vooral om macht lijkt te gaan, zonder visie, maar met de neiging tot plat opportunisme. Ze missen de ‘liberale waarden’.

De partijvoorzitter vond het „heel vervelend” dat ze in de krant moest lezen dat die burgemeesters hun lidmaatschap hadden opgezegd. „Dan denk ik: had even gebeld, dan hadden we koffie gedronken en gepraat. Dan had ik kunnen vragen: en hoe ga jíj eraan bijdragen dat we dit verbeteren? Je kunt het niet zo over de schutting gooien.” Inmiddels is er een twee uur durende bijeenkomst geweest met de helft van de 99 VVD-burgemeesters, om de onrust te bespreken. Dat was „hartstikke goed”.

Wanneer de winkelverbouwing klaar is? Als het verkiezingsprogramma voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen er ligt. Dan moet de VVD er weer staan, hoopt Van der Wal. Bij de Provinciale Staten-verkiezingen in maart werd de partij voor het eerst in jaren niet de grootste. Nieuwkomer Forum voor Democratie won. In zijn discussiestuk koos Dijkhoff er nadrukkelijk voor om niet naar rechts op te schuiven. „Wij zijn rechts van het midden en daar horen we”, vindt ook Van der Wal.

Over FVD wil ze niet veel kwijt. Behalve dan dat de VVD bij de Europese verkiezingen weer groter was. „En hoe. We hebben echt heel goede verkiezingen gedraaid. Maar laat ons de boel nu eerst maar lekker verbouwen, in plaats van op andere partijen te focussen.”