Dichters die blijven steken bij de -A- worden snel verliefd

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken. Deze week Poetry International en het tweede boek over de Oranje Leeuwinnen.

1. Ahmed Aboutaleb: Lees! 50 gedichten uit de wereldpoëzie


Omdat Poetry International 50 jaar bestaat, werd Ahmed Aboutaleb gevraagd 50 gedichten uit de wereldpoëzie te kiezen. Dat deed de burgemeester van Rotterdam met verve aan de hand van thema’s als saamhorigheid, toewijding, liefde en natuurlijk de stad Rotterdam. In Leef! veel aandacht voor de Syrische dichter Adonis (klemtoon op de laatste lettergreep) die hem al zijn hele leven inspireert omdat de 89-jarige Ali Ahmad Said Esber, zoals de beroemde Arabische dichter, letterkundige en filosoof eigenlijk heet, een ‘echte vrijdenker’ is die Aboutaleb op weg hielp ‘naar een nieuw soort burgerschap’.

In de Arabische poëzie vertolkten dichters vaak het gevoel van de onderdrukten waarmee zij zich niet geliefd maakten bij de autoriteiten. Ook Adonis belandde om politieke redenen in 1955 in de gevangenis en besloot na zijn vrijlating Syrië te verlaten. Van hem verschenen vele gedichten- en essaybundels en hij schreef de literatuurgeschiedenis van Arabische poëzie. Er werd weinig werk van hem vertaald in het Nederlands, alleen bij uitgeverij Jurgen Maas verscheen de bloemlezing Wat blijft uitgegeven in 2016. In het Engels des te meer, waaronder de literatuurgeschiedenis An Introduction to Arab Poetics, Violence and Islam en veel gedichten, of verzamelde gedichten zoals Adonis. Adonis won zo’n dertig internationale prijzen en werd sinds 1988 enkele keren genoemd als kanshebber voor de Nobelprijs voor literatuur.

Aboutaleb koos voor twee gedichten van Adonis die in ‘Een lied voor de kinderjaren’ schrijft: ‘Gisteren waren zuchten mijn huis/ was armoede mijn lamp, het vloeiende bloed olie/ ik was een schaduw, armoede was zoals het was/ mijn voeten waren nacht, mijn ogen licht.’

Een ander opvallend gedicht is ‘Thuis’ van de Somalische/Britse dichter Warsan Shire die, intens en integer uit het Engels vertaald door Vicky Francken, verwoordt wat haar familie en vrienden meemaakten toen zij hun huis moesten ontvluchten. Luister naar deze roep om empathie, opgebouwd in constanten die steeds grimmiger worden met zinnen als: ‘je moet begrijpen/ dat niemand zijn kinderen op de boot zet/ behalve als het water veiliger is dan het land’. Luister naar deze noodkreet in tranen van een dertigjarige die toen zij één jaar was, met haar ouders naar Groot-Brittannië vluchtte. Aboutaleb selecteerde ook veel Nederlandse dichters, onder wie Derek Otte, Chawwa Wijnberg en Ingmar Heytze.

Ahmed Aboutaleb: Lees! 50 gedichten uit de wereldpoëzie. Douane, 91 blz. € 15

2. Poetry International: De mooiste gedichten van de wereld

Een andere bijzondere verzameling is De mooiste gedichten van de wereld waarvoor vijftig dichters hun favoriete gedicht kozen uit het archief van Poetry. Zij schrijven steeds een toelichting bij hun keuze. Wat volgt zijn hilarische anekdotes, blijken van oprechte bewondering of de herinneringen aan de eerste poëzie-liefde. Zo las Ellen Deckwitz – die ook het voorwoord schreef – op haar veertiende in de schoolbibliotheek de regel: ‘ontwaken is een parachutesprong uit de droom’ van de Zweedse dichter Tomas Tranströmer en was meteen verkocht.

Ook Adonis werd ‘gekozen’; de Vlaamse dichter Delpine Lecompte zocht ‘gretig en geestdriftig’, bleef steken bij de A want werd eerst ‘verliefd op de titel’ van Het lied van verlangen naar niets van Adonis, daarna op de eerste regel (‘Ik geloof niet in het verstand van de massa’), daarna op de tweede (‘Ik geloof in het licht – dat straalt, aanwijst en doordringt.’), de derde (‘Boom der wijsheid,’) en zo ging het door. Zij eindigt haar lofzang op het muzikale, religieuze liefdesgedicht met de woorden: ‘Wat een feest om de John Donne (of de Willem Jan Otten) van Syrië te mogen ontdekken. Leeft hij eigenlijk nog?”

Poetry International: De mooiste gedichten van de wereld. Inleiding Ellen Deckwitz. Podium, 158 blz. € 22,50

3. Bas Kwakman: In poëzie en oorlog


Ja, Adonis leeft zeker nog. Hij was enkele jaren geleden op het festival en dat was een legendarisch bezoek, lezen we in het ‘autobiografische’ In poëzie en oorlog van scheidend festivaldirecteur (2003-2019), schrijver en beeldend kunstenaar Bas Kwakman. Een boek over de geschiedenis van het festival met alle ins and outs die we nooit te weten zouden zijn gekomen als Kwakman niet uit de poëzie-school zou klappen. Het is zijn verhaal en niemand wordt gespaard, ook Kwakman zelf niet.

In poëzie en oorlog is immers alles geoorloofd, leerde hij van de directeur van het Poetry International Festival in Londen Eric White, die ooit in plaats van de organisatie in Rotterdam te helpen de Amerikaanse toneelschrijver en dichter Tennessee Williams naar Rotterdam te krijgen, de dichter inpikte voor het eigen festival in Londen. Toen White later zelf naar Rotterdam kwam, werd hem de diefstal van Tennessee vergeven, mits hij niet moeilijk zou doen over het feit dat Rotterdam de naam Poetry International Festival van hem kopieerde.

Terug naar Adonis; de Syrische dichter, dan al woonachtig in Parijs, zou in 2013 naar het festival komen en daar niet alleen optreden maar ook aanwezig zijn bij de première van ‘Het afwezige land, een ontmoeting met Adonis’, de fascinerende documentaire van John Albert Jansen die op de openingsdag van het festival vertoond zou worden. Vijf minuten voordat de Thalys uit Parijs zou vertrekken, schrijft Kwakman, belt een van de twee dochters met wie Adonis zou komen. Zij vindt dat Poetry haar vader te weinig heeft geboden en verzoekt om een extra honorarium van vijfduizend euro per direct op zijn rekening te storten, anders stapt haar vader niet op de trein.

Kwakman herinnert zich hoe Nighttown-programmeur Harry Hamelink de rapgroep Run-DMC toesprak die op de avond van hun optreden opeens een verhoging eisten en besluit dezelfde tactiek toe te passen. Kwakman: ‘Luister, ik maak die vijfduizend euro niet over. Wat ik wel ga doen is het volgende. Vanavond is de première van de film over uw vader. De film waarin uw vader vertelt over de noodzaak van het vrije woord en het belang van onafhankelijkheid van welke religie dan ook. De film waarin jouw zus jullie huis in Beiroet laat zien. Het huis waar Adonis niet meer kan komen. De film waarin Adonis zegt dat je op je oma lijkt. De film waarin je huilt. Waarin je vader huilt. De film waarin hij zegt: ‘Hoe kun je leven met waardigheid en eer en niet met vernedering en behoeften.’

‘Vanavond, tijdens de première van die film, in aanwezigheid van burgemeester Aboutaleb, die de gedichten van uw vader voor dit festival heeft vertaald en groot fan van het werk is, ga ik alle achthonderd liefhebbers van het werk van uw vader, al onze Syrische, Iraakse, Iraanse, Nederlandse en Marokkaanse gasten, de exacte reden vertellen van zijn afwezigheid.’

Waarop de dochter de verbinding verbreekt. Kwakman besluit zelf naar het station te gaan in plaats van de ingeroosterde vrijwilliger en wanneer de treindeuren opengaan is Adonis de eerste die het perron betreedt. Zij omhelzen elkaar als vrienden.

Zo ontstaat een rijke verzameling mooie anekdotes die het festival dat nog tot en met16 juni duurt, nog meer kleur geven.

Bas Kwakman: In poëzie en oorlog. De Arbeiderspers, 466 blz. €27,50

4. Jan Vanriet: Kouwe kleren, gedichten 2008-2019

In Kouwe kleren zijn de drie eerder verschenen bundels Stormlicht, Leegstand en Moederlicht van de Vlaamse dichter en schilder Jan Vanriet opgenomen samen met enkele nieuwe gedichten. Vanriet schrijft rustige, beeldende gedichten, vaak over anderen, weinig over zichzelf. In een interview met Johan Reijniers zegt hij daarover: ‘Mijn privétuin omhein ik, die spijker ik dicht. Ik focus me op maatschappelijke thema’s, op het narrenschip waar we met z’n allen op zitten.’ Al staan er mooie jongensherinneringen in die misschien toch de privétuin mochten verlaten, zoals: Haile Selassie rijdt/ door de straat/ Ik sta op de stoep/ wuif naar het schriele uniform/ in de open cabriolet/ de Koning der Koningen/ de Leeuw van Judea/ en zie zijn glimlach/ en zoals hij ben ik/ de uitverkorene’.

Jan Vanriet: Kouwe kleren, gedichten 2008-2019. Poëziecentrum, 287 blz. € 30

5. Émile Verhaeren: Middernachtvertellingen

Eén van de Middernachtvertellingen van de Vlaamse dichter en schrijver Émile Verhaeren (1855-1916) is aangrijpend om te lezen. In het verhaal ‘In het dorp’ beschrijft Verhaeren, die zijn veelbelovende carrière als advocaat opgaf om zich geheel te wijden aan het schrijven van poëzie en proza, de brand van de klokkentoren in zijn geboortedorp Sint-Amands aan de oever van de Schelde. In 1865 werd de toren van de Sint-Amanduskerk getroffen door bliksem. Verhaeren lijkt getuige te zijn geweest hoe de grafdelver en de klokkenluider de kerk binnengingen. Hoe de pastoor niet uit zijn huis wilde komen want ‘Meneer de pastoor bidt en wil alleen gelaten worden’. Verhaeren schreef ook een gedicht over hetzelfde onderwerp. Wat werkt beter? Proza of poëzie?

Verhaeren werd vooral gewaardeerd om zijn gedichten, maar zijn prozadebuut Middernachtvertellingen toonde een schrijver die voor sommigen dan misschien te barbaars was, voor anderen juist kernachtig en beeldend tegelijk.

Émile Verhaeren: Middernachtvertellingen. Oorspronkelijke titel Contes de minuit (1884). Vertaling en nawoord Jan H. Mysjkin. De Wilde Tomaat, 109 blz. € 12,99

6. Annemarie Postma: Samen sterk. Het geheim van de Oranje Leeuwinnen

Met een eerste gewonnen wedstrijd afgelopen dinsdag op het WK, is het wereldkampioenschap voor de vrouwen in Parijs goed begonnen. Journalist en voetballer Annemarie Postma schreef haar tweede boek over de Oranje Leeuwinnen. In Samen sterk beschrijft zij de voorbereiding op het EK in 2017 en het verloop van het kampioenschap. Over het groepsproces, het gebruik van sociale media, het verplicht reizen in de wijde ‘hotelbroek’, het onderhandelen met de KNVB voor een acceptabel salaris en de onderlinge jaloezie over sponsordeals die de één ‘aan elkaar rijgt’ en aan de ander voorbij gaan.

Na afloop van het gewonnen EK, zocht bondscoach Sarina Wiegman de speelsters nog eens op om na te praten en vooruit te kijken. Aanvoerster Mandy van den Berg spreekt zich in Samen sterk voor het eerst uit over het moment dat zij totaal onverwacht tegen Denemarken werd gewisseld en hoe bondscoach Sarina Wiegman haar ‘op kinderlijke wijze’ aan de kant had gezet. Licht triomfantelijk gaf Van den Berg vanuit de NOS-studio dinsdag dan ook commentaar op de wedstrijd van wat toch ooit ‘haar team’ was geweest.

Ook Vivian Miedema komt uitgebreid aan het woord in het boek. Zij voerde mede de onderhandelingen met de KNVB. Aan de pers legde zij eerder uit: ‘Wij als team willen betaald worden naar de prestaties die we de afgelopen jaren hebben neergezet, zodat we uiteindelijk 23 speelsters hebben die niet krom hoeven te liggen om hun huur te betalen.’ Dat is gelukt, alle speelsters krijgen nu hetzelfde maandbedrag op hun rekening.

Annemarie Postma: Samen sterk. Het geheim van de Oranje Leeuwinnen. Atlas Contact, 218 blz. € 17,99