Recensie

Recensie Beeldende kunst

Verbazing, verwarring, verdriet - foto’s Naarden roepen emoties op

Fotofestival Het thema van deze zestiende editie van Fotofestival Naarden is ‘Marvelous Misfits’, briljante buitenbeentjes. Ruim 50 fotografen laten vooral de kwetsbaarheid van hun onderwerp zien.

Mother and Son (2012)
Mother and Son (2012) Foto Paul Blanca
    • Tracy Metz

Sommige gezichten kijken je met verzengende directheid aan. De man met het door brand verminkte gezicht, bijvoorbeeld, en de militair met een gezicht dat door de strijd is gehavend. Zij leunen tegen de muur van de Grote Kerk in Naarden, waar nu het tweejaarlijkse Fotofestival te zien is. „De buitenkant van een binnenwereld”, aldus de maker, Koos Breukel, die samen met fotohistorica Hedy van Erp curator is van deze zestiende editie.

Andere gezichten, elders in diezelfde kerk, zijn juist afgewend, of versluierd, bedekt met het eigen haar, of met doek of zwarte kant. Het zijn mensen die uit eigen land zijn gevlucht of verkocht en in Nederland in de prostitutie beland. Nu – voor zolang als het duurt – hebben ze een veilig onderkomen.

“My mom always called me Precious, she never used my real name. I have not seen her in 5 years. I think if she knew what has happened she will not call me that name anymore. I feel so ashamed and am afraid to be send back to my country. I am afraid to face her.”

Ze willen daarom niet herkenbaar in beeld – en toch is het Ernst Coppejans gelukt om ook zonder oogcontact, verzengende portretten te maken. Met steeds in het kort hun verhaal erbij. „Mijn moeder noemde me altijd Precious. Ik denk dat als ze wist wat er gebeurd is, ze me niet meer bij die naam zal noemen. Ik voel me zo beschaamd en ben bang om teruggestuurd te worden naar mijn land, ik ben bang haar onder ogen te komen.”

Thema van het Fotofestival is ‘Marvelous Misfits’, briljante buitenbeentjes. Breukel en Van Erp kozen werk van ruim 50 fotografen van wie velen de kwetsbaarheid van hun onderwerp laat zien. Sterker nog, ze vieren de schoonheid daarvan. Het is daardoor een heel sterke editie waar niet alleen veel te kijken valt, maar ook veel te voelen – ontroering, verbazing, verwarring, verdriet.

Kwetsbaarheid

Binnenkijken bij Gaston Wuestenbergs

Foto Thijs Wolzak

Stel je je kwetsbaar op als je je huis openstelt voor een fotograaf, en dus voor iedereen? Best wel. Thijs Wolzak heeft in Naarden een fantastische presentatie van zijn serie Human Interior met grote foto’s in lichtbakken en interviews met de bewoners. Monika uit Doesburg over haar kale woonkamer: „Alles is voor mij tijdelijk, vervangbaar.” Kunstenares Wibbine uit Rotterdam: „Je leert zo’n pand kennen en dan wordt het je vriend. En dan moet je weg, in the end, dat is het antikraakleven.” Anton en Hanny uit Beekbergen over hun ronde huis van glas en staal: „Iedereen vindt het mooi, maar de meesten willen hier niet wonen.” Het zijn in alle opzichten zelfportretten die aan onze voyeuristische neigingen tegemoet komen, op het gênante af.

Die kwetsbaarheid heeft vaak met seksualiteit en een wisselende identiteit te maken. In haar tedere serie Identically Different toont Judith Helmer de geslachtsverandering van de helft van een eeneiige tweeling. Ook Milan Gies volgt dat proces in zijn serie State of Identity. Robin de Puy maakt een film over en met de androgyne model Birk, die juist van zijn vloeibare seksualiteit zijn werk heeft gemaakt.

Foto van Remsen Wolff .

Foto courtesy of Jochem Brouwer 2019

Hoogtepunt in dit thema is de serie All American Girls van de New Yorker Remsen Wolff, kunstenaar, fotograaf en ‘neptransseksueel’ zoals hij zichzelf noemde. Zijn archief bevat 200.000 beelden die hij over een periode van veertig jaar maakte – totdat hij in 1998 een einde aan zijn leven maakte. Postuum is zijn werk nu als boek verschenen.

Lees een interview over Remsen Wolffs sensitieve portretten van travestieten en transgenders

Als de seks voorbij is komt de ouderdom – ook een tijd van kwetsbaarheid. Willem Poelstra legde de laatste jaren vast van Harrie Wildeman, ooit de uitgaanskoning van de discotheek Roxy in Amsterdam, tot aan zijn incontinentieluier toe. Paul Blanca maakte een ontroerende serie over zijn oude moeder, met daarin een foto van hemzelf bloot (tot op de billen) op de rug gezien met zijn moeder in zijn armen, haar witte hoofd op zijn schouder gevleid.

Deze week weigerde Facebook de foto want „te veel bloot”. Het Fotofestival is woest: „Het is een tedere foto die geen enkele seksuele of pornografische bedoeling kent, integendeel. Het is een liefdevolle foto die juist in deze tijd weergeeft wat zorg en zorgen voor kan zijn.” Daarmee staat Fotofestival Naarden in het brandpunt van de actualiteit.