Frits Philips: „Creativiteit is het vermogen om uitdrukking te geven aan wat er in je leeft.”

Foto Roger Cremers

‘Je moet jezelf blijven verwonderen’

Interview Frits Philips Creativiteit komt altijd van pas. En je kan het ontwikkelen. „Fiets eens een andere route naar huis. Praat met een vreemde.”

Zijn cursus begint met deze opdracht: teken in een paar minuten degene die naast je zit. Lijkt simpel, maar dat is het niet, zegt Frits Philips. Wat hij meestal ziet gebeuren: verschillende deelnemers roepen meteen dat ze niet kunnen tekenen. Sommigen blokkeren uit angst voor het oordeel van degene die ze moeten schetsen, anderen worden nerveus omdat ze hun onderwerp niet in de ogen durven te kijken. „Die opdracht brengt je heel snel in contact met je overtuigingen”, zegt Philips, „en maakt je bewust van alle bagage die je meedraagt.”

Philips (51) werkt voor The School of Life, geesteskind van de Engelse filosoof Alain de Botton. Hij is verbonden aan de Amsterdamse tak van de school en geeft er regelmatig workshops over creativiteit. Iederéén heeft baat bij een creatieve levenshouding, vindt hij. „Creativiteit is niet voorbehouden aan de kunstzinnigen, het is niet slechts verbonden aan kunst. Creativiteit is het vermogen om uitdrukking te geven aan wat er in je leeft.”

Volgens Philips komt creativiteit in elke baan van pas, ook als er weinig fantasierijks lijkt te gebeuren. Iemand die de hele dag gestandaardiseerde taken uitvoert, heeft waarschijnlijk toch ook contact met collega’s of klanten, en moet ook wel eens een e-mail schrijven. Daarbij helpt het als je vrij en innovatief kunt denken.

Bovendien loop je ook in zulk werk vaak tegen je innerlijke criticus aan, zegt Philips. Met gedachten als: ik kan dit niet; ik ben niet origineel; ik ben sociaal te ongemakkelijk. „Dat is ook het mooie aan die tekenopdracht. Je ziet hoe snel je oordeelt, hoe je daardoor vastloopt. Het is goed als je je daar bewust van bent, zodat je er wijzer mee kan omgaan – door bijvoorbeeld zo’n gedachte over jezelf even te parkeren.”

Mythes

Philips studeerde Japanse taal en cultuur. „Toen ik klaar was, staarde ik in de afgrond van mijn specialisme. Ik vroeg me af: ben ik dan voor de rest van mijn leven Japandeskundige?”

Op zoek naar werk waarin hij in op verschillende manieren creatief kon zijn, kwam hij bij commercieel tekstschrijven uit. Dat groeide in de loop der jaren uit tot een eigen communicatiebureau.

Philips is het achterkleinkind van Anton Philips, de man die van de Philips-gloeilampenfabriek een multinational maakte. Hij is ook één van de 21 kleinkinderen van Frits Philips, lange tijd bestuursvoorzitter van het concern. „Als ik vroeger aan mijn opa vroeg: ‘hoe gaat het?’, dan zei hij: ‘goed, jongen, alleen heb ik last van zoveel ideeën’.”

Creatief zijn, zou je dus kunnen zeggen, zat in de familie. Maar Philips bestrijdt het idee dat creativiteit aangeboren is, dat je door geluk creatief bent of door pech niet. „Creativiteit is juist iets wat je kunt ontwikkelen. Daar is veel onderzoek naar gedaan.”

Lees ook: Stug doorploeteren, daar word je creatief van

Nog zo’n mythe over creativiteit: dat inspiratie tot je komt, of niet. „Michelangelo zou eens gezegd hebben dat de engel al in het beeld gevangen zat. En dat hij die alleen nog maar uit het marmer hoefde te bevrijden. Dat is een heel romantische kijk op het kunstenaarschap. Maar creativiteit is dingen doen. Oefenen, liefst elke dag.”

Hoe dan? „Fiets eens een andere route naar huis. Spreek met jezelf af dat je, als je door de stad loopt, naar de toppen van de huizen kijkt in plaats van naar de gevels. Of schrijf elke dag iets in een dagboek. Ga een gesprek aan met een vreemde.”

Voor degenen die sputteren over volle agenda’s en weinig tijd: „Het is altijd een strijd tussen andere verplichtingen, de was doen, boodschappen, opruimen, sociale afspraken. Het leven zit zo fucking vol.” Misschien is het juist daarom nog belangrijker, zegt Philips, af en toe alles ‘uit’ te zetten en jezelf te trainen om met een andere blik naar de wereld te kijken. De ironie is dat je zoiets wél weer een beetje vrij moet laten. „Het moet niet iets zijn dat je afvinkt, een item op je to-dolijst. Het gaat erom dat je jezelf blijft verwonderen.”

Verandering teweegbrengen

Bedrijven kunnen ook iets doen om creativiteit te stimuleren, zegt Philips. „Het is een beetje een hype, dus je moet er ook mee oppassen, maar ik denk dat agile werken bij uitstek geschikt is.” Dat is, kort samengevat, in steeds korte periodes met mensen uit verschillende takken van het bedrijf aan een project werken. Het idee is zo snel verandering teweeg te kunnen brengen.

Belangrijk is dat in de hele organisatie een sfeer bestaat waarin iedereen zich durft uitspreken, vertelt Philips, en dat ook de baas haar of zijn kwetsbare kant laat zien. Dat klinkt misschien wat vaag, „maar je merkt bij een organisatie meteen of zo’n sfeer er is of niet.”

In die zin heeft creativiteit wat weg van thema’s als diversiteit en inclusiviteit. Net zomin als een organisatie ineens diverser wordt door enkel een diversiteitsmanager aan te stellen, wordt een bedrijf niet innovatiever met alleen een innovatiechef. „De meeste bedrijven hebben hun innovatie-afdeling nu gelukkig afgeschaft. Ze hebben door dat het niet werkt. Je kunt een afdeling geen blauwdruk voor innovatie laten maken.”