Opinie

Hoe-zinnen in opmars

Frits Abrahams

Onlangs schreef ik dat het ouderwetse woord ‘wederom’ uit de verbale mottenballen is gehaald en weer allerwegen gebruikt wordt, ook door onze nationale voetbalcoach Ronald Koeman.

Omdat hij zich, en terecht, niet door zo’n column wil laten beïnvloeden, zei Koeman ook vorige week weer: „Omdat we wederom kwaliteit hebben is een goede prestatie wederom mogelijk.” Koeman kan het ook niet helpen dat later tegen Portugal wederom bleek dat zo’n prestatie wederom niet altijd vanzelfsprekend is.

Dit brengt me op een andere talige eigenaardigheid die me steeds meer begint op te vallen. Ik lees vaak nogal ongelijksoortige teksten achter elkaar – van keurige literatuur tot ranzige roddel – en kom telkens deze nieuwe ontwikkeling tegen. Net als ‘wederom’ komt het gebruik voor bij goede én slechte stilisten. Het gaat er mij ook niet om het te veroordelen, want de taal gaat toch zijn eigen gang – die heeft mij daarbij niet nodig. Ik wil alleen laten zien wat ik zie.

Ik begin met een aantal voorbeeldzinnen, dan wordt vanzelf duidelijk wat ik bedoel.

„We zijn teleurgesteld in hoe de partij zich ontwikkelt.”

„Het probleem zit ’m meer in hoe de mensen de apps gebruiken dan dat ze bestáán.’’

„Het is voor mij onbegrijpelijk dat de nadruk altijd wordt gelegd op hoe zijn burgemeesterschap een falen en vergissing was.”

„Ik vertelde de psycholoog over hoe geweldig ik haar vond.”

„De redactieraad zal verantwoording afleggen over hoe we de afgelopen periode te werk zijn gegaan.”

„Hij staart zich blind op hoe hun activisme zijn persoonlijke uitingsvrijheid bedreigt.”

„Ik denk dat er steeds meer naar buiten zal komen over hoe het er in de kleedkamer bij Feyenoord aan toe is gegaan dit seizoen.”

„Voorafgaand zal overleg zijn over hoe kritisch de moderator kan ingaan op reacties.”

„(…) dat simpele regels nodig zijn over hoe om te gaan met vertrouwelijke documenten.”

„Het zijn een soort geestverschijningen die iets laten zien over hoe we als sterfelijke wezens bewaard blijven en over hoe we verloren raken.”

„Wat we denken is all the way down verbonden met hoe we als lichamen bestaan.”

Waarom toch al dat ge-hoe, vaak vergezeld door een voorzetsel dat niet nodig is? In de zin over die psycholoog kan ‘over’ weg, en nog beter zou die zin kunnen luiden: „Ik vertelde de psycholoog dat ik haar geweldig vond.”

Ik vermoed dat deze mode onder Engelse invloed is ontstaan. Zulke hoe-zinnen kwamen wel eerder in het Nederlands voor, maar lang niet zo frequent. Ik las laatst een literaire essaybundel van vijftien jaar geleden waarin ‘hoe’ niet één keer zo gebruikt werd. Maar in een dit jaar uitgekomen essaybundel komt het herhaaldelijk voor.

Ik bedoel uiteraard niet élk ‘hoe’. In zinnen als „Ik begrijp niet hoe je daarbij komt” is ‘hoe’ wel degelijk functioneel. Maar in bovenstaande zinnen is iets anders aan de hand: ‘hoe’ vervangt hier meestal de constructie ‘de manier waarop’. Die woordcombinatie is op haar retour. Ik geef toe dat de hoe-zinnen bondiger zijn, maar naarmate ze vaker voorkomen klinken ze ook hoekiger en lelijker. Ik hoop dat we ‘de manier waarop’ niet helemaal afschaffen.