Opinie

Heimat

Lotfi El Hamidi

Eén van de voordelen van een vaderlandloze migrantenzoon zijn is dat je tijdens een stedentrip zelden als toerist wordt aangezien. De eeuwige vreemdelingenstatus kent weliswaar weinig privileges, maar je zou je verbazen hoe ver je komt met de islamitische vredesgroet. Gastvrijheid en een helpende hand zijn dan nooit ver weg.

De grote West-Europese steden kennen inmiddels allemaal een diverse bevolkingssamenstelling, met al dan niet heuse ‘migrantenwijken’ in of rond de binnenstad. Omdat ik zelf uit zo’n wijk kom bezoek ik meestal zulke plekken, nieuwsgierig naar de overeenkomsten en de verschillen. Ergens voelt het altijd wel als thuiskomen, zoals afgelopen week, toen ik rondstruinde in de multiculturele Edgware Road in Londen, bekend om zijn vele Arabische restaurants en sishalounges.

Maar zulke buurten zorgen bij sommigen juist voor een unheimisch gevoel. „Londen is niet langer een Engelse stad”, zei de Britse komiek John Cleese in 2011, en onlangs herhaalde hij zijn stelling door te twitteren dat zijn „buitenlandse vrienden” tot dezelfde observatie kwamen. „Dus er moet wel enige waarheid in zitten. Ik kan ook alleen maar vaststellen dat Londen de Britse stad was waar het duidelijkst werd gestemd voor het blijven in de EU”, aldus de 79-jarige Monty Python-acteur.

Hij kreeg veel bijval, maar ook kritiek. Bedoelde hij met ‘Engels’ eigenlijk niet gewoon ‘wit’? Cleese ontkende dat zijn uitspraken te maken hebben met de etnische diversiteit in Londen. Het zou hem gaan om de sterk veranderende ‘cultuur’.

„Londenaren weten dat onze diversiteit onze grootste kracht is”, reageerde de Londense burgemeester Sadiq Kahn. „Het is met veel trots dat we en de Britse hoofdstad zijn, en een Europese stad en internationale hub.”

Ziehier de beruchte kloof waar David Goodhart over schreef: de tegenstelling tussen zogeheten somewheres, mensen die geworteld zijn en waarde hechten aan gemeenschapszin, en anywheres, kosmopolieten die overal wel terechtkunnen en niets moeten hebben van groepsidentiteit – zeg maar de D66’ers van deze wereld. ‘Anywheres’ dwepen met diversiteit, maar zelf zouden ze nog niet dood gevonden willen worden in de migrantenwijken. De ‘somewheres’ die hun woongebied sterk hebben zien veranderen voelen zich in de steek gelaten en stemmen in wanhoop op populisten, zelfs als dat tegen hun eigen belang ingaat (zie Brexit).

In dergelijke analyses zijn migranten altijd de grote afwezigen. Zij zijn slechts figuranten in de retoriek over ongecontroleerde migratie en onherkenbare volkswijken. Maar we hebben het over derde, soms vierde generatie migrantenkinderen, geboren en getogen Britten die Engeland beschouwen als hun heimat. Die zijn inmiddels ook ‘somewheres’ geworden, al zou een John Cleese ze niet als zodanig (h)erkennen.

Lotfi El Hamidi (L.elHamidi@nrc.nl@Lotfi_Hamid) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.