Recensie

Recensie Theater

Een indrukwekkend verhaal is niet genoeg

Holland Festival Het waargebeurde verhaal van Mitra Kadivar is huiveringwekkend en surrealistisch. Als voorstelling overtuigt ‘Mitra’ niet helemaal.

De mails zijn als libretto erg sterk.
De mails zijn als libretto erg sterk. Foto Bernard Coutant
    • Joep Stapel

De Iraanse psychoanalytica Mitra Kadivar werd in 2012 tegen haar zin opgenomen in een inrichting in Teheran. Ze riep de hulp in van een collega die ze kende uit haar Parijse studietijd, psychoanalyticus Jacques-Alain Miller, tevens schoonzoon van de Franse psychoanalyticus Jacques Lacan. Er ontspon zich een emailwisseling die steeds surrealistischere vormen aannam; Millers internationale campagne leidde uiteindelijk tot Kadivars vrijlating. Regisseur Jorge León nam de correspondentie als uitgangspunt voor Mitra, een ‘documentaire filmopera’ die dinsdag op het Holland Festival te zien was.

Twee reusachtige, schuin opgestelde projectieschermen vormen een fuik op de bühne, die is aangekleed als psychiatrisch ziekenhuis. Een gemaskerde patiënte stiefelt door de zaal en rommelt met het puin op het toneel. Een duistere soundtrack van vallende en brekende dingen klinkt uit de speakers. Op de schermen verschijnen de mails van Kadivar en Miller, soms tegelijkertijd voorgelezen door henzelf.

Als libretto zijn deze mails erg sterk. Je belandt midden in een snel escalerende situatie, waar niemand het overzicht heeft. Kadivars behandelend psychiater Hamid begint zich er mee te bemoeien, en wanneer Kadivar internettoegang ontzegd wordt spelen haar studenten berichten door naar Miller. De koortjes waarin George van Dam deze stemmenkakofonie goot zijn geestig.

Is Mitra Kadivar gek? Nee. Haar opname is een politiek gemotiveerde ingreep. Ze wilde van haar huis een opvang voor drugsverslaafden maken en haar buren hebben haar aangegeven. Anderszins: Kadivar komt wel behoorlijk neurotisch over. En hoe zit het met dat rondrennende kind waarover ze klaagt, dat volgens de buren niet bestaat?

Het ‘documentaire’-aspect van Mitra is een krachtig, bevreemdend verhaal over macht en ontmenselijking. Als ‘filmopera’ overtuigt de voorstelling minder. Claron McFadden zingt een mooie aria, maar de muziek van Eva Reiter biedt verder vooral een grimmige sfeertekening. Het al dan niet imaginaire kind verschijnt ten tonele, de gemaskeerde patiënte verandert met simpele ingrepen – laarsjes, ceintuur – in een modieuze jonge vrouw. Het zijn aanzetten tot betekenisvol theater, die onderstrepen dat een indrukwekkend verhaal niet genoeg is.