Door Rusland waait een frisse wind van protest

Confrontatie Steeds meer mensen in Rusland zijn bereid hun nek uit te steken. Poetins populariteit is gedaald tot een dieptepunt. „We moeten laten zien dat we niet onverschillig zijn.”

In Moskou werden vierhonderd mensen, onder wie oppositieleider Aleksej Navalny, gearresteerd na protest.
In Moskou werden vierhonderd mensen, onder wie oppositieleider Aleksej Navalny, gearresteerd na protest. Foto Alexander Nemenov/AFP

Journalist Ivan Goloenov werd dinsdag al vrijgelaten, nadat de in scène gezette drugszaak tegen hem was geseponeerd.

En toch besloten duizenden Moskovieten woensdag om de straat op te gaan, voor een protestmars die eindigde bij het hoofdkantoor van politie. De demonstratie was verboden door de autoriteiten: aan het einde van de dag waren ruim 500 betogers opgepakt. Maar terwijl de ene na de andere demonstrant werd afgevoerd bleef scholier Andrej Toetajev (16) onverstoorbaar: „We moeten de machthebbers laten zien dat wij niet onverschillig zullen blijven.”

Toetajev is niet de enige die bereid is zijn nek uit te steken. Er waait een stevig briesje door Rusland – een frisse wind van protest.

Dit voorjaar was er onrust op de Kaukasus, toen de inwoners van de deelrepubliek Ingoesjetië demonstreerden tegen grenscorrecties in het voordeel van de Tsjetsjeense buren. In de noordelijke regio Archangelsk wordt al weken gedemonstreerd tegen het dumpen van huisvuil uit het verre Moskou. In Jekaterinenburg leidde de geplande bouw van een kathedraal in het centrum vorige maand tot confrontaties met de politie.

Groeiende weerstand

De afgelopen week ontstond er grote ophef over de aanhouding van onderzoeksjournalist Ivan Goloenov (36), die werkt voor nieuwssite Meduza. Goloenov werd hardhandig gearresteerd terwijl hij op weg was naar een gesprek met een bron. In zijn rugzak ‘vond’ de politie verdovende middelen: 3,56 gram Mephedrone (een chemische drug) en 5,24 gram cocaïne – genoeg om hem te kunnen veroordelen tot een gevangenisstraf van 10 tot 20 jaar. Volgens de journalist had de politie de drugs zelf in zijn rugzak gestopt, en was de hele zaak een opzetje. Na een week van protesten haalden de autoriteiten bakzeil en werd de journalist vrijgelaten.

Lees ook: Russische politie laat zaak tegen onderzoeksjournalist vallen

De liberale nieuwszender Dozjd vierde het als een grote overwinning van de oppositie. Dat is overdreven, maar het valt niet te ontkennen dat het Kremlin zich bewust is van groeiende weerstand in de maatschappij.

In maart 2018 werd Vladimir Poetin met een enorme meerderheid (76,6 procent) herkozen, nog geen anderhalf jaar later is zijn populariteit gedaald tot een absoluut dieptepunt. Twee weken geleden berichtte het VTsIOM – een opiniepeiler die bekend staat als loyaal aan het Kremlin – dat slechts 31,7 procent van de Russen de president noemt als de politicus die ze vertrouwen. Sinds 2006 is dat cijfer niet zo laag geweest.

Wat geldt voor Poetin, geldt voor de hele overheid, zo blijkt uit ander onderzoek. De Russische bevolking is nog altijd boos over de verhoging van de pensioenleeftijd. Hoewel de economie vorig jaar groeide met 2,3 procent, zijn de persoonlijke financiën voor veel Russen een bron van zorg. De maatschappelijke onvrede klontert vooralsnog samen rond concrete thema’s: ‘weg met die vuilnisbelt’, ‘geen kerk in ons park’. Maar het Kremlin maakt zich zorgen over een nieuwe ronde van lokale verkiezingen in september van dit jaar, waarbij een aantal cruciale bestuurders wordt gekozen, zoals de gouverneur van Sint-Petersburg. Bij lokale verkiezingen vorig jaar haalde regeringspartij ‘Verenigd Rusland’ minder dan de helft van de zetels in de regio’s en verloor het drie gouverneursposten. De liberale oppositieleider Aleksej Navalny heeft aangekondigd dat hij kiezers gaat adviseren over hoe ze strategisch kunnen stemmen: liever een communist dan een van Poetins mannen. Het ‘slimme stemmen’ van Navalny kan in sommige regio’s de doorslag gaan geven. Geen wonder dus dat Navalny’s rechterhand Leonid Volkov voorlopig vastzit.