Robert Kyagulanyi, alias Bobi Wine: „Vrede is niet alleen de afwezigheid van oorlog”

Foto Roger Cremers

De Oegandese artiest Bobi Wine: machthebbers met muziek ontmaskeren

Oeganda Robert Kyagulanyi, bekend als zanger Bobi Wine, wil president worden. Hij roept jongeren op zich als kiezer te registreren. Hij wil „de dictator overweldigen met mijn stemgeluid”.

Voor een houten boulevard met vier steigers slaat een Oegandese man op z’n gitaar. Deze man in het zwarte pak is Bobi Wine: muzikant, maar ook de opvallendste politicus van Oeganda. Zijn liedjes zijn zo kritisch over de regering dat hij in eigen land geen concerten mag geven – in Nederland wel. Deze donderdagmiddag belandde hij tussen de bruggetjes en waterlelies van Aalsmeer.

Toen Robert Kyagulanyi, zijn echte naam, in mei wéér werd opgepakt, was het nog maar de vraag of het concert op 8 juni kon doorgaan. Hij kwam op tijd weer vrij. Zaterdag stonden in Amsterdam honderden Europese Oegandezen, Congolozen en Nigerianen mee te zingen met Bobi Wine, die hier voor het eerst met een Nederlandse band stond.

Oegandezen komen vanuit het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Zweden al jaren naar Amsterdam om Wine’s concerten bij te wonen. „Velen zijn om economische of politieke redenen gevlucht. Omdat zij niet naar Oeganda kunnen komen, kom ik hierheen om ze te ontmoeten”, zegt Kyagulanyi. Sinds hij in Oeganda gevaar loopt vanwege zijn muziek, moet hij zijn boodschap steeds meer vanuit het buitenland verkondigen. Radiozenders die zijn nummers spelen, lopen het risico van een boete.

Slechtheid kan niet met slechtheid worden bestreden

Bobi Wine, zanger en politicus

Kyagulanyi wordt vooral onder jongeren in Afrika, in statistisch opzicht het jongste continent ter wereld, als held gezien. „De meerderheid van de mensen in Oeganda is jong, werkloos en arm”, zegt hij. „Onze leiders daarentegen zijn véél te oud, véél te rijk en bovendien onwetend over wat wij meemaken.”

Kyagulanyi spreekt met een lijzige rasp in zijn stem. De 37-jarige ‘Koning van het getto’ zoals hij zichzelf noemt, is een grote uitdager van Yoweri Museveni, de president van Oeganda die precies twee keer zo oud is. Meer dan driekwart van het land bestaat uit mensen onder de dertig.

In augustus vorig jaar werd Kyagulanyi in de gevangenis zo ernstig gemarteld dat hij op krukken voor de rechter verscheen. Honderden jongeren demonstreerden voor z’n vrijlating, ook in buurland Kenia. Op Twitter kwam er een #FreeBobiWine-campagne.

Behalve Bobi Wine worden ook meer andere Afrikaanse artiesten politiek actief

Hij kwam vrij en vloog naar de Verenigde Staten voor een medische behandeling. Museveni noemde de verwondingen van de politicus ‘nepnieuws’. „Sinds ik in de politiek zit maakt het geen verschil of ik fysiek binnen of buiten de gevangenis ben”, zegt Kyagulanyi. Het Oost-Afrikaanse land kent geen vrijheid van meningsuiting. „Als je dat niet hebt, zit je eigenlijk altijd vast. Ik heb laatst zelfs tegen de rechter gezegd: het maakt niet uit wat voor straf u mij geeft.”

Hij was vier jaar oud toen Museveni op een gewelddadige wijze de macht greep. „Oeganda heeft hem nooit gekozen. Nu ben ik 37 jaar en zit hij er nog steeds. Politiek is hier commercie geworden. Je wordt gekozen op basis van geld, je koopt mensen om. Museveni is hier kampioen in.”

Omdat hij steeds vaker wordt opgepakt, wordt hij ook steeds bozer zegt Kyagulanyi. „Ik ben vaak boos, ja, maar ik probeer mijzelf er steeds aan te herinneren dat woede een eigenschap is van zwakkelingen. Slechtheid kan niet met slechtheid worden bestreden.” Positief blijven is makkelijker wanneer hij steun uit onverwachte hoek krijgt. „Ik word het meest aangevallen door de veiligheidsdiensten, maar sommigen van hen sturen mij privé-berichten. Ze zeggen dat ze mij steunen, dat ze aan mijn kant staan. Dat geeft mij vertrouwen.”

Bent u niet bang dat de regering van Museveni u als speeltje gebruikt? Door u hard aan te pakken laten ze zien hoeveel macht ze hebben.

„Wat er ook precies aan de hand is, ze openen de ogen van mensen. Ze laten nu zelf aan de wereld zien hoe verkeerd het regime is. Wij weten dat we ze niet kunnen bevechten met wapens. Wel door ze te ontmaskeren.”

Uw critici zeggen dat het daar te veel om gaat: dat ze in Oeganda toe zijn aan politici die rust brengen, eenheid uitstralen.

„Niemand wil conflict, wij ook niet. Maar vrede is niet alleen de afwezigheid van oorlog, het is ook de aanwezigheid van rechtvaardigheid. Als er nog zóveel armoede is, als nog zóveel vrouwen worden verkracht. Als we nog steeds een regime hebben dat mensen afperst…”

Kyagulanyi groeide op in een sloppenwijk. Hij behaalde een bachelor in Muziek, Kunst en Theater aan Makerere Universiteit inde Oegandese hoofdstad Kampala, speelde in films. Dat hij de politiek in zou gaan was nooit de bedoeling, zegt hij. Net als veel andere jonge mensen keek hij juist op politiek en politici neer. Maar: „Ik werd op een dag aangevallen door een soldaat omdat ik in een mooie auto reed. Daar begon ik mij toen over uit te spreken.”

In juli 2017 werd Kyagulanyi als onafhankelijke kandidaat gekozen voor het parlement. Hij bleef daarna artiest, maar mag in Oeganda geen muziek meer maken. Nederland is de laatste jaren zijn thuisbasis geworden in Europa. Hij geniet er van het idyllische landschap én de goede bereikbaarheid.

Zijn bandgenoten en zijn politiek adviseur reizen altijd met hem mee. „Ik weet niet wat voor natuurlijke bronnen jullie hebben, maar in Oeganda hebben wij goud, zilver, olie en vruchtbare grond. Toch is onze economie niets vergeleken met die van jullie. Te zien dat mensen hier vrijheid hebben en wij daar niet, stoort mij.”

Terwijl hij zorgvuldig zijn antwoorden formuleert, rolt hij z’n trouwring over de tafel, van rechts naar links.

Steeds meer Afrikaanse jongeren proberen via de muziek de politiek te veranderen. In Senegal werkten de hiphoppers Fou Malade en het duo Keur Gui in 2012 aan de ondergang van president Wade. In Burkina Faso hielpen een reggaeartiest en rapper bij een volksopstand. Dezelfde ontwikkelingen zijn in Kenia en Tanzania te zien.

Ziet u muziek als manier voor jongeren in Oeganda en andere landen om de oude politieke kaste weg te sturen?

„Muziek biedt een platform en is vaker ingezet voor het breken of in stand houden van dictaturen in Afrika. Het is steeds meer een manier geworden om te communiceren over problemen. Collega-musici doen het in andere landen. Ook andere kunstenaars en schrijvers kunnen veel betekenen. En sporters. Kijk naar oud-voetballer George Weah. Hij is president geworden van Liberia.”

Lees ook dit interview met de Oegandese vredesactivist Victor Ochen: ‘Jonge Afrikanen moeten niet sterven voor hun leiders’

Welke landen ziet u als voorbeeld voor Oeganda?

„Botswana, Ghana en Kenia. In die landen is veel respect voor mensenrechten, de stem van kiezers doet ertoe. Ze zijn nog niet waar ze willen zijn, maar wel op weg. Mensen moeten hun leiders kunnen kiezen en ze die ook kunnen wegsturen.”

In 2021 vinden er verkiezingen plaats in Oeganda. Kyagulanyi wil president worden. Hij roept zoveel mogelijk jongeren op zich als kiezer te registreren. Hij wil „de dictator overweldigen met mijn stemgeluid”. Zoals in Congo gebeurde, waar de liberale nieuwkomer Martin Fayulu de meeste stemmen wist te halen. Toch schoof oud-president Kabila daar een eigen kandidaat naar voren en behield zo veel macht. Fayulu werd uitgeschakeld. „Maar we weten in ieder geval dat de mensen iets nieuws wilden”, zegt hij.

De muzikant-politicus wordt vaak verweten dat hij geen concreet verkiezingsplan heeft. Wat gaat hij tot de verkiezingen doen? „Duidelijk maken dat niemand in Oeganda boven de wet staat.”

Videoclip voor het nummer ‘Freedom’ van Bobi Wine: