Een man maakt koffie in een kleine winkel in Jericho, op de Westelijke Jordaanoever. Deze stad valt onder de Palestijnse Autoriteit.

Foto Dominika Zarzycka/NurPhoto

‘De ellende groeit voor Palestijnen’

VN-Rapporteur

Bloedige confrontaties, weinig water, weinig stroom. „De trends zijn slecht en ze worden alleen maar slechter”, zegt Michael Lynk, VN-rapporteur voor de mensenrechten in de Palestijnse gebieden.

Drie jaar is de Canadese jurist Michael Lynk VN-rapporteur voor de mensenrechten in de Palestijnse gebieden en met het jaar heeft hij de toestand zien verslechteren. „Het is een feit dat we nog nooit zover van een einde van de bezetting zijn af geweest als nu”, zei hij onlangs bij een bezoek aan Den Haag, waar hij onder meer Kamerleden sprak. „De trends zijn slecht en ze worden alleen maar slechter.”

Lees ook: de Palestijnse Autoriteit staat financieel op instorten

Hij wijst op de bloedige confrontaties die zich vorig jaar aan de grens tussen Israël en de Gazastrook afspeelden maar ook op een verdrievoudiging in 2018 van incidenten op de Westelijke Jordaanoever waarbij Joodse kolonisten Palestijnen te lijf gingen vergeleken bij het jaar daarvoor en op een toegenomen aantal Palestijnse doden in confrontaties met het Israëlische leger.

De toestand in de Gazastrook wordt hoe langer hoe onleefbaarder, vooral door de al twaalf jaar durende Israëlische blokkade. Lynk: „Zo’n 97 procent van het drinkwater is feitelijk ondrinkbaar en tien tot veertien uur per dag is er geen stroom.” Volgens de Wereldbank bedraagt de werkloosheid er 52 procent, het hoogste van alle landen en gebieden die ze volgt. Onder jongeren beneden de dertig jaar heeft ruim 70 procent geen baan. Ook de gezondheidszorg is ingestort. Geneesmiddelen tegen kanker en hartkwalen die volgens Israël ook voor terroristische doeleinden kunnen worden gebruikt mogen het gebied niet in. „Veel artsen verlaten wanhopig de Gazastrook”, zegt Lynk.

Op de Westelijke Jordaanoever gaat het, mede dankzij buitenlandse hulp, iets beter, maar ook daar zijn er volgens Lynk volop problemen, mede door de financiële crisis van de Palestijnse Autoriteit.

Michael Lynk.

„Ook de Palestijnse leiders gebruiken overmatig veel geweld tegen demonstranten.”

De Palestijnse autonomie op de Westelijke Jordaanoever is beperkt. Het grootste deel ervan staat onder volledige Israëlische militaire controle. In dit op papier Palestijnse gebied en in Oost-Jeruzalem wonen ook de meesten van de 630.000 Joodse kolonisten. In zo’n twee decennia is het aantal goedkeuringen voor nieuwe nederzettingen niet zo hoog geweest als nu. Lynk: „Premier Netanyahu, die de meest rechtse regering ooit in Israël leidt, voelt dat hij de vrije hand heeft, door de steun van de regering van president Trump.”

Met grote bezorgdheid ziet Lynk het vredesplan voor het Midden-Oosten tegemoet van Trumps schoonzoon Jared Kushner. „Dat kan een nog donkerder periode inluiden.” Er circuleren berichten dat Israël op grond daarvan een groot deel van de grootste van de drie zones op de Westelijke Jordaanoever wil annexeren. „De Palestijnen zullen dat waarschijnlijk verwerpen en het zou ook strijdig zijn met het internationaal recht”, zegt Lynk.

De tweestatenoplossing – één voor Israël en één voor de Palestijnen – die sinds de verdragen van Oslo de internationale norm vormde, raakt zo verder uit zicht. „De Palestijnen willen geen klein Bantoestan”, zegt Lynk verwijzend naar autonome reservaten voor zwarte bevolkingsgroepen tijdens het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime. „Dan wonen ze nog liever in één democratisch Israël.”

‘Palestijnse autoriteiten martelen stelselmatig critici’, stelde Human Rights Watch vorig jaar

Maar ook dat zou weleens onhaalbaar kunnen zijn, want de Knesset nam vorig jaar een wet aan waarin Israël werd uitgeroepen tot een in beginsel Joodse staat. De Arabische minderheid wordt zo feitelijk tot tweederangs burgers gereduceerd.

Maar ook de Palestijnse leiders zelf zijn debet aan hun misère, erkent Lynk. „Zowel Hamas in Gaza als de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever gebruikt overmatig veel geweld tegen protestdemonstraties en treedt burgerrechten met voeten. Palestijnse burgers blijven zo zitten met een diep gevoel van hopeloosheid: amper steun van de internationale gemeenschap, een Israëlische bezetting die eerder scherper dan milder wordt en hun eigen bestuurders die er ook niets van terechtbrengen.”