Opinie

Mag de zelftwijfel alsjeblieft terug?

Tom-Jan Meeus

Het zijn ongemakkelijke tijden voor mensen die niet alles al zeker weten. Mensen die het blijven wagen soms aan dingen te twijfelen. Zo lopen veel progressieven weg met de Amerikaanse Alexandria Ocasio-Cortez, het charismatische linkse Congreslid dat zich vrolijk maakt over de nikserigheid van gematigdheid. Dit weekeinde had je een krachtige video van Rutger Bregman (De Correspondent), die naam maakt in de VS, en in die video gematigde en centristische medemensen verbaal aan stukken scheurt. Grote wendingen in de geschiedenis zijn het product van radicale ideeën, zegt hij, en bijvoorbeeld de opwarming van de aarde is zo ernstig dat de zogenoemde gematigden de ware dromers van deze tijd zijn. Zij moeten ,,zich schamen’’, zegt Bregman.

Tegelijk had je het congres van de FVD-jongeren, waarvan de Volkskrant en The Post Online smakelijk verslag deden. Klagen over cultureel verval, ‘D66-apaten’ en de nakende ondergang, en intussen uitbundig de eigenliefde vieren als Baudet uitroept dat ,,we fucking awesome zijn’’.

Ook bij JFVD zien ze uiteraard niets in gematigdheid: de noodzaak van radicaliteit staat vast. „Wij gaan onze beschaving redden”, zei de voorzitter van Baudets jongeren. „We hebben doorzettingskracht nodig, discipline, overwinningsdrang, ja, zelfs overheersingsdrang.” De eigen superioriteit als oplossing: iedereen oprotten, zijn wij de baas.

En het interessante is: je kunt beide groepen – de AOC- en Bregman-aanhangers en de Baudet-groupies – niet erger beledigen dan hun houding met elkaar vergelijken. Het hele punt is nu eenmaal dat ze niets – helemaal niets – met elkaar te maken willen hebben. Als je die verschrikkelijke mensen serieus neemt, redeneren ze van weerskanten, normaliseer je hun abjecte opvattingen.

Precies de gepolariseerde opstelling die in de VS een wedloop in radicaliteit heeft veroorzaakt. Ga maar na: na Clinton kwam Bush jr.; na Bush jr. Obama; na Obama Trump. Ofwel: wie aanstuurt op de totale overwinning overtuigt niemand in het andere kamp – en wacht daarna de totale nederlaag.

Dus je zou hopen dat mensen inzien dat ze niets bereiken als ze uitroepen dat andersdenkenden zich moeten „schamen” dan wel overheerst moeten worden.

Daarbij zal een ware democraat mensen met een andere opvatting niet afwijzen maar willen overtuigen. Dit vergt alleen wel dat je kunt (blijven) twijfelen aan je eigen opvattingen – omdat je zelftwijfel nodig hebt om anderen te doorgronden en je persoonlijke opinies te testen.

Zelftwijfel lost geen wereldproblemen op, dat klopt. Maar zonder zelftwijfel gaat niet alleen de gematigdheid verloren – maar vooral het vermogen je medemensen te respecteren.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.