Oppositie brengt offers voor zijn idealen – maar hoe lang nog?

Soedan Oppositieleiders zijn uitgezet. De hoop op democratie ebt weg ondanks hervatting van de dialoog.

Een Soedanese vrouw op 24 mei bij de maandenlang durende sit-in in Soedan.
Een Soedanese vrouw op 24 mei bij de maandenlang durende sit-in in Soedan. Foto Amel Pain/EPA

Met de brute verdrijving door de militairen van de demonstranten uit hun protestkamp in Khartoum leek er vorige week een plotseling einde te zijn gekomen aan de vreedzame opstand tegen de militaire machthebbers. Maar ondanks de dood van zeker honderd betogers – door sommigen al vergeleken met het neerslaan van de studentenopstand op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing van 1989 – geeft de oppositiebeweging zich nog niet gewonnen.

De Alliantie voor Vrijheid en Verandering, waarin de oppositie is verenigd, kondigde in het weekeinde een campagne van burgerlijke ongehoorzaamheid af, te beginnen met een grote staking. Zondag bleven vrijwel alle winkels en kantoren inderdaad dicht. Een woordvoerder van de oppositie sprak van „een weergaloos succes”. Maar de vraag is hoe lang de burgers nog bereid zijn offers te brengen voor hun politieke idealen. Maandag en dinsdag negeerden al meer burgers de stakingsoproep. „We steunen de protestbeweging maar ik ben vandaag teruggegaan naar mijn werk omdat ik de kostwinner ben voor mijn familie”, zei een winkelier tegen het persbureau Reuters.

Lees ook: Militairen doden betogers, staken dialoog met burgers

Intussen maakte de oppositie zich op acht burger-kandidaten aan te wijzen om zitting te nemen in een overgangsbewind, onder wie een kandidaat-premier. Daarmee reageren ze op een suggestie van de Ethiopische premier Abiy Ahmed, die bij een bemiddelingspoging vrijdag in Khartoum voorstelde een overgangsregering te vormen van vijftien leden: acht burgers en zeven militairen.

Ook put de burgerbeweging moed uit de aansporingen van onder meer de Verenigde Staten aan het adres van de militairen de dialoog met de demonstranten te hervatten. Washington stuurt deze week een hoge diplomaat, Tibor Nagy, naar Khartoum.

Die oproepen bleven niet zonder gevolg. Dinsdagavond zeiden de militairen en de oppositie dat ze toch weer met elkaar gaan praten over een overgangsbewind. De campagne van burgerlijke ongehoorzaamheid wordt tot nader order opgeschort.

Maar ook bij de oppositie leeft er scepsis over de bedoelingen van de militairen. „Mijn ervaring in Khartoum is dat de militaire raad de oppostie wilde verdelen om daarna een akkoord te sluiten dat hen aan de macht laat”, zei oppositieleider Yasir Arman. Hij was een de drie oppositieleiders die werden opgepakt en daarna op een vliegtuig gezet naar het buurland Zuid-Soedan.

In een kleine handreiking naar de oppositie lieten de militaire machthebbers enkele regeringsmilitairen, die zich de afgelopen dagen tegen burgers zouden hebben misdragen, gearresteerd in afwachting van een proces. Maar veel andere militairen en leden van de Janjaweed, een paramilitaire eenheid die nu formeel Rapid Support Forces wordt genoemd, bleven ongemoeid.

Vooral de Janjaweed ging gewelddadig te werk. Niet alleen vielen er maandag ruim honderd doden, artsen zeiden dinsdag tegen het Britse dagblad The Guardian ervan uit te gaan dat ook meer dan zeventig vrouwen door de Janjaweed zijn verkracht. De Janjaweed-militie is berucht sinds ze in 2004 huishield in de westelijke regio Darfur, waarbij de bevolking systematisch werd vermoord. Juist dinsdag meldde Amnesty International dat er nog steeds dorpen in Darfur door Janjaweed-strijders worden geterroriseerd.

Ondanks de wreedheden van vorige week behielden burgers hun zelfbeheersing

Ondanks de wreedheden van vorige week in Khartoum – betogers werden met machetes bewerkt en dood in de Nijl gegooid – behielden de burgers hun zelfbeheersing. „Niet één Molotov-cocktail is er gegooid of welke daad van geweld ook geweest, behalve uit zelfverdediging als milities de huizen van mensen binnenvielen”, schreef een Soedanees die anoniem wilde blijven in een boodschap naar deze krant.

Lees ook: De magie van de volksopstand in Soedan is weg

De Janjaweed maken geen aanstalten hun greep op de hoofdstad Khartoum op te geven. Lokale waarnemers melden dat ze de indruk maken van een bezettingsmacht. Generaal Jamaleddine Omar, de leider van de militaire junta, zei zondag al dat de Janjaweed en het leger hun aanwezigheid overal in het land hebben versterkt. Dit „om het leven weer zijn normale gang te laten hervatten”.

Veel animo om de dialoog met de oppositie te hervatten is er bij de militairen niet te bespeuren, laat staan de macht met burgers te delen onder leiding van een civiele premier. Tekenend was dat twee oppositieleiders kort na hun ontmoeting met de Ethiopische premier werden opgepakt en later Soedan werden uitgezet.

Een veeg teken voor de oppositie is ook dat de militaire autoriteiten het internet goeddeels hebben stilgelegd. Een handicap omdat de sociale media een hoofdrol speelden bij het verbreiden van hun ideeën en plannen.

Of zulke maatregelen ook zijn ingefluisterd door de Golfstaten en Egypte, de belangrijkste buitenlandse bondgenoten en financiële steunpilaren van de militairen, is niet duidelijk. Zeker is wel dat ook zij niets moeten hebben van democratie en vrijheid van meningsuiting.

Dit artikel is op woensdag 12 juni om 12:00 uur geüpdatet.