Hashtagprotest tegen strakke opvolging in Kazachstan

Presidentsverkiezingen Ondanks de strak geregisseerde opvolging van oud-president Noersoeltan Nazarbajev, zagen Kazachstanen in het hele land de afgelopen dagen hun kans schoon de straat op te gaan.

Hardhandig politieoptreden maandag in de zuidelijke stad Almaty, bolwerk van de (bescheiden) oppositie.
Hardhandig politieoptreden maandag in de zuidelijke stad Almaty, bolwerk van de (bescheiden) oppositie. Foto’s Pavel Mikheyev/Reuters, Ruslan Pryanikov/AFP

Het zal voor de Kazachstanen wat onwennig zijn geweest. Afgelopen zondag kruisten zij in hun stemhokje voor het eerst in bijna dertig jaar een andere naam aan dan die van Noersoeltan Nazarbajev, de man die sinds 1989 het land met harde hand leidde en daarbij duizelingwekkend hoge ratings haalde. Onwennig of niet, keurig stemde ruim 70 procent van de kiesgerechtigden deze zondag voor Nazarbajevs opvolger, de door hemzelf zorgvuldig geselecteerde en tot interim-president benoemde Kassym-Jomart Tokajev. De 66-jarige oud-premier won van zes nagenoeg onbekende kandidaten die tijdens de campagne nauwelijks media-aandacht kregen. Tokajev wist daarentegen alle ogen op zich gericht, waarbij de staatsmedia zorgvuldig zijn forse onderkin wegretoucheerden.

Lees meer over de verkiezingen van dit weekend: Kazachstan stemt, maar kritische jongeren gaan wandelen

Maar buiten de stemhokjes verliepen de verkiezingen minder vlekkeloos dan gepland. Door het hele land gingen Kazachstanen de straat op om te demonstreren tegen de weinig democratische gang van zaken rond de historische machtswisseling. Zo’n vijfhonderd mensen werden zondag hardhandig opgepakt en afgevoerd door de Kazachstaanse oproerpolitie. Veel arrestaties vonden plaats in de zuidelijke stad Almaty, bolwerk van de (bescheiden) oppositie, en in hoofdstad Noer-Soeltan, zoals de hypermoderne hoofdstad Astana sinds maart heet. Ook maandag gingen demonstranten de straat op.

Sinds de 78-jarige Nazarbajev zijn vertrek bekendmaakte, broeit het in het grootste land van Centraal-Azië, al was het verzet doorgaans inventiever dan op verkiezingsdag. Jonge Kazachen die een vuist wilden maken tegen hun regering, deden dat de afgelopen weken onder andere met hun in hippe sneakers gehulde voeten en op sociale media. Onder de hashtag #seruen (‘wandeling’) postten jongeren door het hele land foto’s van zichzelf bij wandelingetjes op straat. Immers, zelfs in Kazachstan kun je voor een onschuldige wandeling niet worden opgepakt.

In de regio wordt Nazarbajevs opvolgingschoreografie nauwgezet gadegeslagen.

Maar ook subtiel verzet kon rekenen op harde repressie. Zo werd vorige maand een jongen gearresteerd die een blanco bord vasthield. Twee meisjes die een foto postten waarop ze een denkbeeldig spandoek vasthouden, werden eveneens naar het bureau gebracht voor verhoor. Afgelopen week richtten jonge oppositieleden de groep Ontwaak Kazachstan op. De beweging pleit voor openheid, dialoog en een democratischer grondwet. „Sterke democratische instellingen zijn de sleutel tot de ontwikkeling van het land. Het nieuwe politieke systeem zal het antwoord zijn voor ons allemaal”, zei Dimasj Alzjanov, een bekende politicoloog en een van de oprichters. Alzjanov werd zondag opgepakt, samen met de bekende regisseur Katja Soevorova, toen hij een protest leidde in Almaty.

Sleutelposities

Het lijkt voorlopig niet waarschijnlijk dat het aantreden van Tokajev veel verandering zal brengen in het olierijke land tussen China en Rusland. Oud-president Nazarbajev, die eerder verklaarde maar liefst drie jaar aan zijn opvolging te hebben gewerkt, houdt achter de schermen de touwtjes strak in handen. Hij blijft voorzitter van de nationale veiligheidsraad en zal ook andere sleutelposities blijven bekleden. Op een grote verkiezingsbijeenkomst zondagmorgen verklaarde Tokajev voor een jubelend publiek dat het de grootste taak is om „de strategie van de Leider van de Natie te bepalen”, verwijzend naar de eretitel die Nazarbajev zichzelf in 2010 toebedeelde. Velen verwachten dat hij op termijn zijn dochter aan het politieke roer wil krijgen om de dynastie voort te zetten. Dariga Nazarbajeva werd na het vertrek van haar vader benoemd tot voorzitter van het parlement.

In de regio wordt Nazarbajevs opvolgingschoreografie nauwgezet gadegeslagen. „Er is altijd veel te leren onder dictators. Kazachstans buren zullen goed in de gaten houden wat werkt”, stelde de Amerikaanse Ruslandkenner en veiligheidsanalist Andrea Kendall-Taylor in een recent artikel in The Atlantic. De Russische president Poetin feliciteerde Tokajev op maandag met zijn overwinning. Die beloofde eerder al er alles aan te doen om Russisch-Kazachstaanse betrekkingen verder te versterken. Ook China, naast Rusland de belangrijkste handelspartner van Kazachstan, is blij met de komst van de „oude en goede vriend van het Chinese volk”.

Hardhandig politieoptreden maandag in de zuidelijke stad Almaty, tegen acties van de bescheiden oppositie. Foto Ruslan Ryanikov/AFP