Gaat Italië naast de euro een ander betaalmiddel invoeren?

Minibots Wat ze ook precies zijn, valuta of schuld, de Italiaanse minibots zorgen voor flinke controverse.

Illustratie NRC Studio

Kan je binnenkort in Italië voor een ‘caffè con cornetto’ een ‘Tardelli’ naast de kassa leggen, of, als de rekening hoger is, een ‘Toscanini’ uit je portefeuille halen?

In een nieuwe provocatie aan andere eurolanden en aan Brussel speelt het populistische kabinet in Italië openlijk met de gedachte naast de euro een nieuw betaalmiddel in te voeren. De ontwerpen hiervoor zijn al klaar, en de stukjes papier lijken qua kleur en grootte op bankbiljetten. Marco Tardelli, de voetballer die in de gewonnen WK-finale van 1982 scoorde, staat op het groene biljet van 5 euro. Op het gelige biljet van 200 euro prijkt de legendarische dirigent Arturo Toscanini.

Officieel zouden dit kleine staatsobligaties zijn, zogeheten minibots, om een hardnekkig probleem op te lossen: de achterstallige betalingen van overheidsinstanties tegenover particuliere leveranciers. De Italiaanse overheid betaalt nog trager dan die in Spanje of Griekenland. In totaal belopen de openstaande rekeningen 57 miljard euro. De bedrijven die door de overheid met minibots worden betaald, zouden die verder in omloop moeten brengen.

Valuta of schuld

„Het is niet de Bijbel, maar het is een mogelijkheid”, zegt Giancarlo Giorgetti, een voorman van de Lega, de belangrijkste gangmaker achter dit idee. Eind vorige maand heeft het parlement een niet-bindende motie goedgekeurd die de weg vrijmaakt voor het uitgeven van minibots, formeel staatsobligaties zonder vaste looptijd en zonder rente. Het Lega-kamerlid Claudio Borghi, die al jaren voor de minibots pleit en nu voorzitter van de Begrotingscommissie in de Kamer is, stelt dat het niet om nieuwe schulden gaat en dat uitgifte van de minibots de binnenlandse vraag zal stimuleren.

Gezaghebbender financiële deskundigen zien dit heel anders. „Óf de minibots zijn valuta, en dan zijn ze onwettig, óf ze zijn schuld, en dan groeit daarmee de omvang van de schuld”, waarschuwt Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank. De werkgeversorganisatie Confindustria protesteert dat de klanten van de overheid niet betaald willen worden met „Monopoly-geld” waarvan de waarde onzeker is.

Uit de euro stappen

Over de voors en tegens is een felle discussie losgebarsten in Italië. Tegenstanders wijzen erop dat eerdere experimenten in Californië en Argentinië met parallelle valuta zijn mislukt. Voorstanders zien in de minibots een creatieve manier om een slepend probleem op te lossen. Maar bij alle verwarring „is één ding zeker”, schreef econoom Roberto Perotti in een alarmerend commentaar: „Ondanks de ontkenningen zijn ze voor de leiders van de Lega een instrument om het einddoel te vergemakkelijken, uit de euro stappen.” Waarom zou je anders overheidsschuld betalen met briefjes van tien en twintig? Er is zelfs een minibot van 1 euro ontworpen.

Dat we uit de euro willen stappen is onzin, zegt Matteo Salvini, leider van de Lega en vice-premier. Het concreet maken van de plannen voor minibots kan ook een dreigement zijn aan Brussel. De EU-landen beraden zich op voorstel van de Europese Commissie over een strafprocedure tegen Italië omdat het de begrotingsafspraken schendt over terugdringing van de enorme staatsschuld en van het begrotingstekort.

Premier Giuseppe Conte en minister van Economie Giovanni Tria proberen, met stille steun van president Sergio Mattarella, op allerlei manieren naar een compromis met de andere EU-landen te zoeken. Maar Salvini, gesterkt door goede resultaten bij Europese en lokale verkiezingen, ligt op ramkoers. Schermen met minibots betekent aansturen op een harde confrontatie.