Frankrijk maakt geen geheim van terughaalacties jihadisten

Ophalen IS-wezen Franse kinderen in IS-gebied hebben recht op bescherming en consulaire steun. Een overgrote meerderheid van de Franse bevolking wil echter geen jihadisten terughalen – zelfs niet hun kinderen.

In vluchtelingenkamp Al Hol in Syrië zitten tienduizenden vluchtelingen uit (voormalig) IS-gebied, waaronder buitenlandse strijders en hun familie.
In vluchtelingenkamp Al Hol in Syrië zitten tienduizenden vluchtelingen uit (voormalig) IS-gebied, waaronder buitenlandse strijders en hun familie. Foto Maya Alleruzzo/AP

De informatie was, als altijd, summier. Aan vijf zinnen had het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken genoeg om uit te leggen dat maandagmiddag twaalf kinderen van Franse jihadisten uit Koerdische kampen in Noordoost-Syrië op het militaire vliegveld Villacoublay bij Parijs geland zijn.

Het ging om „geïsoleerde minderjarigen of wezen” die in Koerdische kampen verbleven en „bijzonder kwetsbaar” zouden zijn, aldus de persverklaring. Het oudste kind was tien jaar oud, meldden Franse media. De twaalf zijn medisch onderzocht en overgedragen aan de Franse kinderbescherming, die een gastgezin moet zoeken of moet kijken of ze bij familieleden ondergebracht kunnen worden. De kinderen worden door Justitie in de gaten gehouden.

Lees ook: Niet iedereen hoeft terug te keren. Liever niet

Aan de twee Nederlandse kinderen die na bemiddeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken meevlogen maakte de Franse diplomatie nog iets minder woorden vuil. Zij zijn namens Den Haag meegenomen. Maar van een formeel verzoek om hulp is volgens bronnen in Parijs geen sprake geweest. Al geruime tijd wisselen landen met onderdanen in het voormalig kalifaat informatie uit over hun verschillende benaderingswijzen.

Actief in Syrië

Maar anders dan de meeste andere EU-lidstaten maakt Frankrijk er geen geheim van dat het in Noordoost-Syrië actief is om te voorkomen dat jihadisten op eigen houtje terugkeren. De Franse topdiplomaat Éric Chevallier, tot 2014 ambassadeur in Syrië, staat in nauw contact met de door Koerden gedomineerde Syrische Democratische Strijdkrachten, die nog altijd zo’n 450 Franse jihadisten en hun kinderen in handen hebben.

Het blijft daarbij schipperen tussen de regels van de rechtsstaat en de morrende Franse publieke opinie. Kinderen hebben recht op bescherming en Franse onderdanen in het buitenland hebben, ook als ze zich schuldig hebben gemaakt aan terreurdaden, recht op consulaire steun, liet ‘Quai d’Orsay’, het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken, afgelopen week weer weten. 82 procent van de Fransen voelt er volgens een recente peiling van Odoxa echter niets voor dat jihadisten of zelfs hun kinderen terugkeren.

Voor kinderen van jihadisten uit het kalifaat in Syrië en Irak geldt in Frankrijk dat „van geval tot geval” wordt gekeken of ze terug kunnen. Tot nu toe waren volgens dat principe zes (heel jonge) kinderen overgebracht, allen wees. De Franse nationale ombudsman, Défenseur des droits Jacques Toubon, zet de Franse regering al maanden onder druk om tot „effectieve maatregelen” te komen die „een einde maken aan de onmenselijke en onterende behandeling van kinderen en hun moeders in de kampen”.

Lees ook: Is het Nederlandse beleid gewijzigd, of was terughalen IS-wezen een ‘uniek geval’?

Voor jihadisten en kinderen die in Turkije vastzitten geldt een andere behandeling: zij worden sowieso uitgeleverd. Dat gebeurde deze week ook weer. Het parket in Bobigny heeft aan tv-zender BFMTV bevestigd dat dinsdag op grond van afspraken tussen Turkije en Frankrijk uit 2014 negen broers en zussen van krap een maand tot vijftien jaar oud met hun vader en een van de moeders zijn uitgeleverd. De volwassenen worden in Frankrijk berecht. Zij komen in Franse gevangenissen terecht op speciale afdelingen met andere extremisten.

Doodstraf in Irak

Jihadisten die op Iraaks grondgebied gepakt zijn, moeten volgens de Fransen daar berecht worden. Omdat Koerdistan geen autonome staat is en plaatselijke berechting dus internationaalrechtelijk lastig ligt, hebben de Franse inlichtingendiensten de laatste maanden enkele tientallen Franse jihadisten naar Irak laten transporteren. Hoeveel het er precies waren, weet niemand officieel.

Dat leidde ertoe dat vorige week elf Fransen door een Iraakse rechter de doodstraf kregen opgelegd. Onder hen de 29-jarige Yassine S. uit het Zuid-Franse Lunel. Zijn in het kalifaat geboren zoon van twee jaar en de tienjarige dochter die zijn vrouw (uit een eerdere relatie) meenam naar Syrië zaten maandag op de vlucht die bij Parijs landde. Het waren de eerste kinderen die geen wees waren: de vader zit vast in Irak, de moeder bij de Koerden in Syrië. De moeder heeft formeel toestemming gegeven om de kinderen naar Frankrijk over te laten brengen.

Na iedere veroordeling herhaalt het ministerie van Buitenlandse Zaken het officiële standpunt: Frankrijk is „totaal tegen” de doodstraf, zei minister Jean-Yves Le Drian afgelopen week nog. „Het is een onaantastbaar principe dat evenzeer geldt voor Irak als voor de Verenigde Staten.” Maar mensenrechtenorganisaties en advocaten van families van jihadisten wijzen erop dat Frankrijk weinig recht van spreken heeft: het is een publiek geheim dat Franse commando’s de afgelopen jaren de gevaarlijkste jihadisten van eigen bodem zonder enige vorm van proces ter plekke hebben gedood.

Lees ook: Parijs ziet geen andere keus dan Syriëgangers zelf op te halen

De veroordeelde jihadisten hebben een maand de tijd om in beroep te gaan. Pas als de rechter de doodstraf handhaaft, kan volgens de Franse minister van Justitie Nicole Belloubet overleg komen over het eventueel omzetten van de straf in levenslang.

Met Irak zal dan vooral onderhandeld moeten worden over wie verantwoordelijk is voor de kosten. Volgens de doorgaans goed geïnformeerde Figaro-journalist Georges Malbrunot zou Irak, dat de vanuit Syrië overgebrachte jihadisten liever kwijt dan rijk is, per ter dood veroordeelde gevangene 1 miljoen dollar vergoeding van Frankrijk hebben gevraagd. Mocht de straf na Franse druk worden omgezet in levenslang, dan zou het om 2 miljoen dollar per gevangene gaan.