Recensie

Recensie Theater

Kentridge leest voor uit Ursonate : ‘Fümms bö wö tää zää Uu, pögiff, kwii E’

Holland Festival William Kentridge vervoert het publiek met de absurde tekstklanken van Kurt Schwitters onzingedicht Ursonate. ook in Enyangeni van Nhlanhla Mahlangu spelen klanken een hoofdrol.

Scène uit Enyangeni.
Scène uit Enyangeni.
    • Francine van der Wiel

Op „rakete bee, bee” volgt „rakete bee, zee”. En „rakete” ontwikkelt zich van „zikete” tot „rinnzekete”. Logisch, toch?

Even logisch als absurd is Kurt Schwitters dadaïstische Ursonate (1932), een klankdicht bestaand uit betekenisloze lettergreepcombinaties, in de vorm van een sonate, compleet met expositie, doorwerking, herhalingen et cetera. William Kentridge, associate artist van Holland Festival, geeft er in Frascati zijn eigen interpretatie aan in een geweldige uitvoering die dezelfde overtuigingskracht heeft als een betekenisvól gedicht.

Lees het interview met Kentridge: ‘Je kunt het verleden niet omslaan als een bladzijde’

Ooit droeg de Nederlandse stemkunstenaar en dichter Jaap Blonk Schwitters’ ongeveer een half uur durende kulpoëzie uit het hoofd voor – een indrukwekkende prestatie. Kentridge leest het van papier voor, maar ook hij heeft het publiek al bij het eerste „Fümms bö wö tää zää Uu, pögiff, kwii Ee” in zijn zak. Niet in de laatste plaats dankzij de projecties die hij verbindt aan het gedicht; een onvast beeld van (Chinese) woordenboek- en encyclopediepagina’s doorspekt met schetsen van gebruiksvoorwerpen, verwijzingen naar (Westerse) kunsthistorie, oorlog en, tegen het einde, portretten van Afrikaanse, Europese en Amerikaanse revolutionairen als Patrice Lumumba, Rosa Luxemburg en Malcolm X.

Aan de toeschouwer om die losse eindjes aan elkaar te knopen. Of niet: Kentridges optreden, tegen het einde versterkt door een zanger, twee muzikanten en een tapdanser, is ook zonder duiding geweldig.

Enyangeni

Auditief genieten voert ook de boventoon in Enyangeni. Componist/choreograaf Nhlanhla Mahlangu maakt gebruik van isicathamiya, een combinatie van a-capella zang en beweging. In een decor dat met steigers aan een bouwplaats doet denken zingen zes mannen ritmisch, klaaglijk of feestelijk, samen of in keerzang – muziek die direct onder de huid kruipt. Dat is genoeg, maar het zou fijn zijn iets meer van de betekenis in boventiteling of op het programmavelletje te kunnen meepikken.

Het zou bijvoorbeeld de rol kunnen verduidelijken van de drie danseressen, de overgang naar duidelijk erotische bewegingen of de beklimming en afdaling van de steigers (enyangeni betekent zoiets als ‘opstijgen’).

Mahlangu schijnt de isicahamiya, een muzikale stijl van de Zoeloes, te gebruiken om de geschiedenis van Zuid-Afrika te verwerken, „in het bijzonder de benarde positie van migranten”. Veel wijzer wordt het publiek daarover niet. Maar nogmaals, de fluwelen zang is al genoeg.

Correctie 11 juni 2019: In een eerdere versie van dit artikel stond in de introductie ‘Kurt Weils Ursonate’ dit moest ‘Kurt Schwitters Ursonate’ zijn. Hierboven is dit aangepast.