Recensie

Recensie Muziek

Vergeten componist Weinberg jubelt met de zweep erover

Holland Festival Door nazisme en stalinisme raakte componist Mieczysław Weinberg vergeten. In Chronicle of Current Events richten Gidon Kremer en Kirill Serebrennikov een monument voor hem op.

Gideon Kremer
Gideon Kremer Foto Paolo Pellergrin/ Magnum/ HF

Dit jaar zou hij honderd zijn geworden: Mieczysław Weinberg (1919-1996), de Sovjetcomponist van Pools-Joodse origine die (onder veel meer) 22 symfonieën en 7 opera’s bij elkaar schreef. Desondanks stierf hij in vergetelheid.

Niettemin lijkt er de laatste jaren zoiets als een Weinberg-renaissance aan de gang. Een belangrijke voortrekker is de Letse violist Gidon Kremer. In 2014 wijdde hij met zijn kamerorkest Kremerata Baltica al een uitstekende dubbel-cd aan Weinbergs werk. Vrijdag ging bij het Holland Festival Chronicle of Current Events in première, een concert met filmbeelden van de Russische regisseur Kirill Serebrennikov.

Lees ook het profiel van Leto-regisseur Kirill Serebrennikov: Rusland kent geen censuur, maar steeds meer taboes

Dat Weinberg al bij leven zoek raakte in de plooien van de muziekgeschiedenis, had vooral onverkwikkelijke ideologische gronden. De nazi’s bestempelden zijn werk als ‘entartet’ en moordden zijn familie uit. In de Sovjet-Unie beschuldigden Stalins culturele waakhonden hem van ‘formalisme’. Wat restte was een bestaan in de marge. Onterecht, want in kwaliteit en navrante zeggingskracht doen Weinbergs noten weinig onder voor de muziek van boezemvriend Dmitri Sjostakovitsj.

De tragiek van een kunstenaar in politiek turbulente tijden is in Chronicle of Current Events een leitmotiv. Frappante parallel: de verwikkelingen rondom regisseur Serebrennikov, die recentelijk twintig maanden huisarrest aan zijn broek kreeg van de Russische rechtbank. De precieze reden blijft onduidelijk, al zal zijn kritiek op Poetin niet hebben geholpen.

Hoewel de link met de actualiteit nergens expliciet wordt gemaakt, is Chronicle of Current Events een urgente voorstelling die bij de lurven grijpt met indringende combinaties van beeld en muziek. Neem de volgende scène: de video toont de vruchten van de communistische klassenstrijd (stomende fabrieken, geploegde akkers) tegen een achtergrond van anonieme dodenmaskers. Ondertussen speelt Kremerata Baltica met het mes tussen de tanden een fragment uit Weinbergs Derde kamersymfonie: neoclassicisme met een grimlach, jubelen met de zweep erover.

Of wat te denken van die blozende baby die langzaam wordt opgeslokt door een achtergrond van bomexplosies? Prachtig speelt Kremerata Baltica de zacht treurende strijkersdialogen uit Weinbergs 21e Symfonie ‘Kaddish’. Dat Kremer zelf niet altijd even zuiver intoneerde, vergeten we maar even.