75 Eerste Kamerleden hebben opgeteld 319 (bij)banen

Inventarisatie Ervaren senatoren hebben bijna twee keer zo veel functies als nieuwkomers. Van advies tot dansfeesten. „Dat hele Tulpenbal, daar ben ik nog nooit geweest.”

Foto Bart Maat/ANP

Jan Anthonie Bruijn is sinds 2012 Eerste Kamerlid voor de VVD en als hoogleraar gespecialiseerd in nierziekten. Maar hij is nog veel meer. Voorzitter van de raad van toezicht van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Ambassadeur voor het platform Bèta Techniek. Lid van het comité van aanbeveling van het Tulpenbal, een chique dansfeest in Den Haag waar de Nederlandse adel komt stijldansen. Negentien in totaal; van alle Eerste Kamerleden die dinsdag worden geïnstalleerd, heeft Bruijn de meeste functies naast zijn Kamerlidmaatschap.

Aan het merendeel is hij „nul uur” kwijt, en anders af en toe een avond. Puur symbolische functies, zegt hij zelf, zie ze als een steunbetuiging. „Dat hele Tulpenbal bijvoorbeeld, daar ben ik nog nooit geweest.”

Gezamenlijk bekleden de 75 leden van de nieuwe Eerste Kamer 319 functies. Soms betaald, soms onbetaald. NRC maakte een inventarisatie op basis van openbare bronnen: profielen op LinkedIn, de site van de Eerste Kamer en het handelsregister. De lijst is niet uitputtend, niet alle functies zijn altijd te achterhalen.

Anders dan een zetel in de Tweede Kamer is het Eerste Kamerlidmaatschap een bijbaan, die op papier tien uur in de week in beslag neemt. De rest van de week doen de senatoren iets anders. Sommigen hebben één volle baan, veel anderen stapelen verschillende nevenfuncties. En daarvoor zijn ze erg gewild.

Geen sancties

Senatoren hebben een politiek netwerk en zijn betrokken bij het wetgevingsproces. Wie eenmaal Eerste Kamerlid is, kan dan ook snel rekenen op belangstelling. De senatoren die afgelopen termijn in de Eerste Kamer zaten, hebben gemiddeld bijna zes nevenfuncties, tegenover ongeveer drie voor de nieuwkomers.

Lees ook: Wie is er bang voor de senaat?

Het CDA spant de kroon: de negen senatoren hebben in totaal 71 functies. Ton Rombouts, oud-burgemeester van Den Bosch, heeft bijvoorbeeld nog zestien functies, die variëren van adviseurswerk voor Libéma, dat evenementenaccommodaties en vakantieparken exploiteert, tot voorzitter van het Erasmusfestival in Brabant. Joop Atsma (vijftien functies) adviseert bouwconcern Van Wijnen en is voorzitter van Club 48, een vereniging voor oud-wielrenners.

Bruijn kreeg als senator nog meer posities aangeboden. „Maar je weigert juist van alles, omdat je er geen tijd voor hebt of om de schijn van conflicterende belangen te vermijden.”

Voor het eerst krijgt de nieuwe senaat een officiële integriteitscode. Nu is het doorgeven van de naam van de organisatie voldoende. Straks moeten senatoren hun functies gedetailleerder omschrijven, aangeven of ze ervoor betaald worden en bij elk wetsvoorstel moeten senatoren melden of ze andere belangen hebben, bijvoorbeeld vanwege een nevenfunctie. Het effect is onzeker. Er komt wel toezicht op de regels, onder leiding van de Kamervoorzitter, maar die kan geen sancties opleggen of andere maatregelen nemen.

De fracties hadden al eerder hun eigen code, maar die werd niet altijd opgevolgd. Dit jaar zette de VVD senator Anne-Wil Duthler uit de fractie. Haar bedrijf adviseerde onder meer over een wet waarmee ze in de Eerste Kamer zelf instemde. Loek Hermans (VVD) stapte in 2015 zelf uit de Eerste Kamer toen thuiszorgbedrijf Meavita failliet ging, waar Hermans president-commissaris van was. Volgens de rechter ging Meavita failliet door wanbeleid, en had Hermans zoveel bijbanen dat het werk hem boven het hoofd groeide.

Dan zit Ton van Kesteren veilig. Het gros van zijn tijd verdeelt hij tussen drie functies, allemaal voor de PVV: de Eerste Kamer, de Provinciale Staten van Groningen en de Groningse gemeenteraad, net als Alexander van Hattem (PVV) en Annabel Nanninga (FVD). Van Kesteren: „Van belangenverstrengeling heb ik geen last.”

Bekende gezichten, nieuw in de Eerste Kamer

Zes van de 44 nieuwkomers in de senaat: