Sauna met kunst, muziek en rafelrandje

Het worden er steeds minder, maar ze zijn er nog: leuke, gekke, bijzondere ondernemingen. Ditmaal: de Saunakaravaan, een ‘houtje-touwtje’ sauna met hottubs, verscholen in Noord. „We hebben Lonely Planet gesmeekt om weg te blijven en niks over ons te schrijven.”

De Saunakaravaan in Noord. Bezoeker Heleen: „Ik proef hier nooit iets van een perverse sfeer.”
De Saunakaravaan in Noord. Bezoeker Heleen: „Ik proef hier nooit iets van een perverse sfeer.” Foto Hollandse Hoogte

„Ga gerust liggen en doe je ogen toe.” Aan het woord is Bram van Langen, singer-songwriter. Met een warme stem zingt hij, gitaar in de hand: „Sleep, sleep, sleep.” In de pagode-tent kruipt zo’n twintig man loom tegen elkaar aan. Liggend met een fleecedekentje over zich heen, tepels her en der onbedekt.

In Amsterdam-Noord, niet ver van oude arbeidershuisjes en op half industriegrond, half werkplaatsparadijs, bevinden zich café De Ruimte en café De Distel. In de achtertuin is daar sinds 2014 elke zondagavond, van vijf tot tien, ‘Naakt in Noord’. Een terrein vol houtsnippers, beschilderde schaftketens, een koude douche in raketvorm en kruidenbakken biedt vrije geesten een podium voor sauna en vertier.

„Een artikel over ons? Liever niet”, is Sander Jaakke’s (40) eerste reactie op dit stuk. Als eigenaar van de Saunakaravaan en bedenker van de sauna-avonden in Noord, weert hij het liefst de publiciteit. Lachend: „We hebben Lonely Planet gesmeekt om weg te blijven en niks over ons te schrijven.” Dat is gelukt, de intieme aard van de naaktavonden is voorlopig gewaarborgd.

Jaakke, gehuld in zwarte badjas en slechts een barnsteen om zijn nek, is fysiotherapeut en amateur-acrobaat. „Twintig jaar geleden was ik zo preuts als wat.” Zijn beste vriendin, verknocht aan de sauna, overtuigde Jaakke toch mee te gaan. „Langzaam ging ik om. Toen ik in een saunaboot zat, in een natuurgebied in Putten, werd ik verliefd. Niet veel later kocht ik een oude schaftkeet op Marktplaats. Dat zou ’m worden: mijn mobiele sauna.”

Dat Jaakke nog nooit iets zelfgebouwd had, hinderde niet. Met handige vrienden wist hij de keet tot een ‘houtstooksauna’ om te toveren – „dat ruikt het lekkerst en geeft fijne stralingswarmte”. Intieme zweetavonden, vaak op zondag, ontstonden ‘organisch’. Daar werd op gitaren getokkeld, oesters van de Westermarkt gegeten, en vaste prik: „We lazen elkaar korte verhalen voor, vaak van Toon Tellegen.”

De avonden sloegen zo aan dat de zelfgemaakte sauna al snel naar onder meer Café Noorderlicht werd gereden. Samen met een mobiele hottub en een heus waterplan resulteerde dat in enkele driedaagse saunafestivals, met dagelijks zo’n 250 bezoekers. „Tegenwoordig heb je zelfs een sauna op Lowlands.” Jaakke, met twinkelende ogen: „Dat heb ik met mijn festivals geïnspireerd.”

Boeketje van blote mensen

Borstelige wenkbrauwen steken boven de rand van de afkoeltobbe uit: „Ik heb de sauna iets te heet gestookt”, zegt vrijwilliger Chris van der Oord (49) met een rood hoofd. Poedelnaakt rijst hij op: „Ik ben belachelijk toegewijd aan het veroorzaken van hitte.” Hij is al zo’n tweeënhalf jaar de vaste ‘stoker’ – „vuurmeester” – van de Saunakaravaan. „Dit is een plek van ongekende luxe, échte vrijheid, iedereen is helemaal zichzelf. Waar vind je dat nog in Amsterdam?”

Pure magie volgens hem. „Ik kwam laatst aanlopen in de schemering, in de hottub stond een boeketje van blote mensen, zo leek het, prachtige, ontspannen mensen die luisterden naar de muziek bij het kampvuur.”

Dit is een plek van ongekende luxe, échte vrijheid, iedereen is helemaal zichzelf

Chris van der Oord vrijwilliger Saunakaravaan

Bezoeker Heleen Cousijn (30) beaamt die ontspannen sfeer. „Je ruikt heerlijk naar kampvuur als je thuiskomt en hoewel er in reguliere sauna’s soms pervy vibes hangen, proef ik hier nooit iets van een perverse sfeer.”

De ‘houtje-touwtje’ sauna-avonden worden mogelijk gemaakt door zo’n twintig vrijwilligers, van ‘professionele opgieters’ tot ‘storytellers’ bij de kassa: een clubje liefhebbers van sauna met een rafelrandje. Hoewel alles „natuurlijk ontstaat” – ook muzikanten melden zich vaak vanzelf – vergadert het team regelmatig in de sauna.

Daar bedenken ze ‘cultuur met een knipoog’, voor in de sauna of erbuiten: van poetry slams – het opgieten gaat dan hand-in-hand met opzwepende voorgedragen teksten, steeds heter en sneller, tot een climax met applaus buiten de sauna (want: „in de sauna is het dan niet meer te houden”) – tot beeldende kunst (smeltende ijssculpturen) en soundscapes. Ook acrobatiekoptredens, ‘gongbad workshops’ (met kundalini yogaoefeningen) en vuurshows zijn niet ongewoon.

De ‘saunabijbel’, het zelfverklaarde „organisch testament” – een bundeltje A4’tjes geweekt in thee en daarna in de oven ‘afgebakken’ voor de juiste look and feel – dient als handboek voor alle opstartprocessen, hygiënekwesties en schoonmaak.

Op een avond zijn er zo’n zestig bezoekers: jong, oud, „van hippies tot hipsters”, veel creatievelingen, maar ook beleidsmakers. Voor acht euro per persoon kan je naar de ‘sociale sauna’ (de zelfgebouwde keet), de (gehuurde) stiltesauna, of dippen in de stomende hottub – met een beetje geluk samen met een harpiste. Zelfgebakken brownies en bosvruchtentaart (veganistisch) zijn te koop, naast een soepje van De Distel. De liefhebber kan voor 15 euro uitbuiken onder de handen van een masseur.

Rond zevenen zitten elf mensen in de sauna, het is krap maar er wordt vriendelijk verschoven, in of uit lotushouding, bij de komst van een nieuwe bezoeker. Gesprekken gaan over elektrische fietsen, vasten als experiment en de asla van de houtkachel. Buiten knettert het kampvuur, de vuurmeester glundert.

Het runnen van de Saunakaravaan kost Jaakke zo’n anderhalve dag per week. Rendabel is zijn concept nooit geweest, wel kostendekkend. Hij hoopt dat dit verandert met de aanstaande verhuizing, van Noord naar West.

In oktober wordt het huidige vrijbuitersterrein namelijk platgegooid – wegens nieuwbouwplannen in Noord – en verkast de Saunakaravaan naar een campingterrein bij de Tuinen van West. Jaakke’s droom? Tentsauna’s, en „meer workshops en retraites, zoals iceman- of zweethutsessies”. Maar ook: etherische oliën en thee, gemaakt van de kruiden uit eigen tuin.

Saunakaravaan, Distelweg 83. Facebook > Saunakaravaan