Nepbomen in vieze Valkenburgerstraat weg: lucht werd niet schoner

Talk of the Town Ze moesten de vervuilde lucht in de Valkenburgerstraat zuiveren, maar de vorig jaar geplaatste CityTrees worden weggehaald.

Een van de CityTrees die vorige zomer werden geplaatst in de Valkenburgerstraat. Nu gaan ze weer weg.
Een van de CityTrees die vorige zomer werden geplaatst in de Valkenburgerstraat. Nu gaan ze weer weg. Foto Saskia van Loenen

De lucht in de Valkenburgerstraat, een van de meest vervuilde straten van de stad, zou minimaal 10 procent schoner worden: dat was de belofte achter de proef met acht zogeheten CityTrees die de gemeente eind september vorig jaar liet plaatsen. Op 1 december 2017 verrees de eerste technologische mosboom op initiatief van toenmalige wethouder Pieter Litjens (VVD) en projectleider Dimitri Drijver van Verkeer en Openbare Ruimte.

Maar het project is volledig mislukt. De gemeente deed de proef om te kijken of de CityTrees de lucht zoveel schoner konden maken als het Duitse bedrijf Green City Solutions claimt: één City Tree heeft het zuiverend vermogen van 275 bomen. De hightechwanden van mos halen 20 procent van de fijnstof uit de lucht en 5 procent van de stikstofdioxide, zo werd beloofd.

Mossen verdord

CityTrees zijn geen bomen, maar panelen van vier meter hoog en drie meter breed die met mos zijn begroeid. Deze ‘biofilters’ zijn voorzien van ventilatoren die met fijnstof en stikstofdioxide vervuilde lucht – veroorzaakt door het op deze plek extreem intense autoverkeer – aanzuigen en als schone lucht vrijgeven. De mossen zouden van zonlicht en regenwater leven. Maar de mossen zijn intussen geheel verdord en de werking van de CityTrees is minimaal. Sterker: doordat ze vuile lucht van de straat opstuwen langs de gevels is daar zelfs sprake van een verhoging van 0,5 procent stikstofdioxide, blijkt uit onderzoek van TNO Delft, Wageningen Universiteit en GGD Amsterdam.

Officieel heette de plaatsing een pilot onder de titel ‘Verbeteren lokale luchtkwaliteit’. De streefwaarde was 10 tot 20 procent schonere lucht. Op 22 mei stuurde wethouder Sharon Dijksma (Verkeer en Vervoer, Water en Luchtkwaliteit, PvdA) de gemeenteraad echter een brief waarin ze stelt „dat de huidige capaciteit van de CityTrees te beperkt is om de door de gemeente gewenste verschoning van de lucht te bewerkstelligen”. En: „De technologie is niet geschikt om te worden ingezet langs drukke verkeersaders in Amsterdam.”

De CityTrees werden door de gemeente voor de proefperiode gehuurd van Green City Solutions. Bij welslagen zouden ze gekocht worden, maar dat zal niet gebeuren. De leverancier haalt de zeven overgebleven CityTrees binnenkort terug (een is in januari omver gereden) en „daarna zal de straat weer in oorspronkelijke staat worden hersteld”, aldus Dijksma.

Van mij mogen ze de CityTrees dwars op de weg zetten. Dan kan er geen verkeer meer door

Paul Busker Wijkcentrum d’Oude Stadt

„Van begin af aan bestond er grote twijfel over het effect van deze CityTrees”, zegt Paul Busker, voorzitter van Wijkcentrum d’Oude Stadt die in september een bezwaarschrift stuurde aan de gemeente. „Zelfs de GGD gaf een negatief advies. De bewoners wilden in plaats van deze panelen een autoluwe straat. Maar daar is bij de gemeente geen denken aan.” Bij plaatsing noemde Litjens de panelen voorzichtigheidshalve „symboolpolitiek”. Deze krant noemde in een factcheck het heilzame effect dat CityTrees zouden hebben „niet overtuigend”. Ook blijkt de ingewikkelde techniek van sensoren, zonnepanelen en interne waterbesproeiing niet te werken en kampte het straatmeubilair met uitval en storing.

Klemmend verzoek: échte bomen

Ondertussen zijn de bewoners van de met zoveel viezigheid worstelende Valkenburgerstraat anderhalf jaar aan het lijntje gehouden, aldus Busker, en kostte dit hele project twee ton. De grief van de bewoners is, zo zegt hij, „dat deze symptoombestrijding de werkelijke oorzaak van de vieze lucht onbesproken laat, namelijk het toenemende autoverkeer”.

Lees ook: Dit zijn de smerigste plekken van Amsterdam

Van Busker hoeft de leverancier de nepbomen niet op te halen. „Van mij mogen ze de CityTrees dwars op de weg zetten. Dat helpt wél bij de verbetering van de luchtkwaliteit. Dan kan er geen verkeer meer door”. En anders is er het klemmende verzoek van de buurt om in plaats van de CityTrees „échte bomen te plaatsen”.

In een reactie laat de gemeente weten dat volgens het onlangs gepresenteerde Actieplan Schone Lucht de luchtkwaliteit in 2020 moet voldoen aan de Europese normen.