Holocaust Namenmonument blijft slepende kwestie

Rechtszaak

De komst van het Holocaust Namenmonument aan de Weesperstraat is uitgelopen op een bittere juridische strijd.

Zo moet het Holocaust Namenmonument aan de Weesperstraat eruit komen te zien.
Zo moet het Holocaust Namenmonument aan de Weesperstraat eruit komen te zien. Artist impression Studio Libeskind

De ene partij was „vervuld van een diep gevoel van schaamte” over de gang van zaken, de andere partij „evenzeer verdrietig” dat het zover heeft moeten komen. Toch stonden ze vorige week tegenover elkaar voor de rechter: buurtbewoners, de gemeente en het Nationaal Auschwitz Comité.

Begin vorig jaar had begonnen moeten worden met de bouw van het Holocaust Namenmonument, een gedenkteken voor alle Nederlandse Joden, Roma en Sinti die in de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s vermoord zijn. Maar de eerste spade is nog steeds niet de grond in - en het kan nog wel even duren. De komst van het monument is uitgelopen op een bittere juridische strijd.

Het monument moet verrijzen op een smalle strook groen langs de Weesperstraat, achter Museum de Hermitage. Het wordt een in het oog lopende constructie, ontworpen door de bekende Amerikaanse architect Daniel Libeskind: 380 meter spiegelend staal en 102.000 bakstenen – op iedere steen de naam van een Joodse Nederlander die door de nazi’s werd vermoord. Van bovenaf lees je, in Hebreeuwse letters, de tekst ‘in memoriam’.

Confronterend onderwerp

Juist dat heftige, confronterende ontwerp is waar buurtbewoners en andere actievoerders zich tegen verzetten. Ze zijn geen tegenstander van een namenmonument, herhaalden ze tijdens de rechtszitting vorige week. Alleen: dit ontwerp „is te groot en te omvangrijk voor deze bescheiden plek”, aldus hun advocaat.

Lees ook dit opiniestuk van bewoner Bert van de Wiel: ‘Breng de Joodse herinnering terug in de Weesperstraat’

Een andere grief van de bewoners: er is nooit enige inspraak geweest. Ze vinden dat het gemeentebestuur – en dan met name wijlen burgemeester Eberhard van der Laan – de locatie en het ontwerp erdoorheen hebben gedrukt. Dus stapten ze naar de rechter, die al eerder bepaalde dat er niet mag worden begonnen met de bouw zolang de zaak nog loopt.

De gemeente en het Auschwitz Comité hielden in de rechtbank vol dat alle procedures netjes zijn doorlopen. De locatie aan de Weesperstraat kwam als favoriet tevoorschijn uit een grondige studie, de welstandscommissie ging akkoord en de gemeenteraad stemde tot twee keer toe unaniem in met de plannen. „Een groter draagvlak is niet denkbaar,” zei de advocaat van het Auschwitz Comité tijdens de zitting.

Bovendien, zo benadrukten ze: de komst van het gedenkteken overstijgt alle andere belangen. Het monument geeft nabestaanden eindelijk de kans hun geliefden op waardige wijze te herdenken. Het geeft „historische duiding aan een van de zwartste bladzijden uit onze geschiedenis.”

In een emotioneel betoog benadrukte Jacques Grishaver, voorzitter van het Auschwitz Comité, zijn verdriet over het feit dat het monument er nog steeds niet is – terwijl er steeds minder overlevenden van de Holocaust zijn. Volgens Grishaver hebben de tegenstanders „elke mogelijkheid aangegrepen om het monument te verhinderen en te vertragen. Ons prachtige plan wordt beschimpt.”

Het Wertheimpark

Grishaver ijvert al sinds 2006 voor een monument. Na lang dralen omarmde de gemeente Amsterdam zijn initiatief, maar de eerste beoogde locatie – in het Wertheimpark – ging van tafel na protest uit de buurt. Daarna kwam de Weesperstraat in beeld. Inmiddels nemen de gemeente en het Rijk het leeuwendeel van de bijna 15 miljoen euro aan bouwkosten voor hun rekening.

In zijn haast om de zaak geregeld te krijgen, heeft burgemeester Van der Laan „niet alle procedures tot op de letter gevolgd”, moest diens opvolger Femke Halsema onlangs toegeven in een interview in NRC.

Lees ook het interview met de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema over de twisten rond het Holocaust Namenmonument

De huidige burgemeester riep de tegenstanders op zich te verzoenen met de locatie. „Voor de wijze waarop we samen de Holocaust willen herdenken, is het van belang dat we hier geen burenruzies meer over hebben.”

Halsema’s interventie leidde vooral tot woede bij de tegenstanders. In een ingezonden brief verweet buurtbewoner Petra Catz de burgemeester „met een combinatie van sentiment en onwaarheden kort voor een rechtszitting druk te zetten op dit dossier.”

Morele en historische argumenten zullen niet doorslaggevend zijn

Toch zullen de morele en historische argumenten van beide kampen voor het vonnis niet doorslaggevend zijn. In deze zaak draait het er alleen om of de omgevingsvergunning terecht verstrekt is, maakte rechtbankvoorzitter Guus Harten duidelijk.

En dus ging het tijdens de zitting vooral over de breedte van de stoep, de ‘binnenplanse afwijking’ van het bestemmingsplan, het ‘breken van de zichtrelatie’ op de achterliggende tuin en de vraag of de verwachte bezoekersaantallen niet gebaseerd zijn op verouderde cijfers. Ook ging het uitvoerig over de fundering van het monument, dat gedeeltelijk rust op de metrobuis in de Weesperstraat.

De uitspraak van de rechter wordt begin juli verwacht, daarna kunnen de bewoners nog naar de Raad van State.

Lees meer over de spanningen rondom de bouw van het Holocaust Namenmonument

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.