Opinie

Kies zelf uw rechtsstaat uit – wat geeft doorslag?

De Rechtsstaat

Hoe belangrijk is Nederlands recht nou écht als het gaat om grote zakelijke beslissingen? Vast héél belangrijk, toch? Een goed functionerend rechtsstelsel met onafhankelijke rechters en een deskundige balie wordt meestal gezien als belangrijke economische factor. Vorig jaar richtte het kabinet nog het Netherlands Commercial Court op, een Engelstalige handelsrechtbank, die moet voorkomen dat álle grote zakelijke deals volgens het Angelsaksische recht worden gesloten. En dus in Londen terecht komen.

Maar klopt dat zelfbeeld ook in de praktijk? Onlangs schoof ik aan bij een presentatie voor mediarechtjuristen door een groot Amerikaans mediabedrijf dat onlangs uit Londen naar Amsterdam verhuisde. Eigenlijk wilden we allemaal wel weten hoe Nederland had ‘gescoord’ met z’n juridische infrastructuur. Dat viel mee. Maar ook weer niet.

De spreker omschreef z’n baan als het „wakker houden van bestuursvoorzitters” voor de politieke, bestuurlijke en juridische realiteiten in de landen waar het bedrijf zaken deed. Aangezien de betreffende firma voor letterlijk al z’n Europese uitzendlicenties afhankelijk was van Brits recht, maakte het Amerikaanse hoofdkwartier zich sinds het Brexit-referendum grote zorgen. Die hele sector staat wereldwijd commercieel onder zware druk. Er wordt weinig autonome groei meer verwacht. Intussen stijgen de productiekosten hard. Eén aflevering van een succesvolle serie als Game of Thrones kost al 10 miljoen dollar. Ook het verdienmodel, gebaseerd op advertenties en betaal-tv verandert snel, onder invloed van Netflix. Consolidatie in de komende jaren ligt voor de hand, zo heet het eufemistisch. Fusies en overnamen dus, in een markt die snel verandert. Welke bedrijven over zullen blijven – niemand weet het.

De sector is afhankelijk van licenties, advertentieregelgeving en ‘mediarecht’ in den brede: uitingsvrijheid vooral. Aan locatiekeuze zit behalve een commerciële dus ook een mediarechtelijke kant. Anders gezegd: geen verstandig internationaal mediabedrijf zal zich nu in Hongarije vestigen, waar de regering direct ingrijpt in het media-aanbod. Of in landen zónder betrouwbare toezichthouders, met een grillig politiek klimaat.

Het Verenigd Koninkrijk is voor álle internationale mediabedrijven inmiddels een onzekere omgeving geworden. Het wil uit de EU, maar heeft dat al twee keer uitgesteld. Hoe het daarna de handelsrelaties met de EU wil regelen is nog immer een mysterie. Het land kan niet uitleggen welke strategie het heeft. Het debat is er sektarisch van karakter geworden: cult-like was de term. Gevolgen voor het zakenleven worden gebagatelliseerd. In de Amerikaanse hoofdkantoren heerst ongeloof over de snelheid en roekeloosheid waarmee het VK z’n vestigingskapitaal verspeelt.

Een Halloween-Brexit: de EU geeft May uitstel tot 31 oktober

Inmiddels zijn er vier grote mediabedrijven (deels) uit Londen vertrokken. Daaraan ging in dit geval een stevige inventarisatie van de 27 EU-lidstaten vooraf. De volgende vragen moesten beantwoord worden: hebben we er al een vestiging die uit te breiden valt? Hoe is het niveau van het lokale mediarecht, c.q. de bescherming van de uitingsvrijheid? Is er voldoende toekomstig talent voorhanden? Hoe flexibel is de arbeidsmarkt? Wat is het belastingniveau? De vraag die aan alle andere voorafging, bleek echter praktisch, bijna huiselijk. Namelijk deze: zijn er voldoende directe vliegverbindingen met de VS? Het management in deze sector blijkt altijd onderweg, meestal van of naar de VS.

Ofwel: zonder Schiphol was de vraag naar de rechtsstaat Nederland niet eens relevant. Dit bedrijf verhuisde tenslotte een groot deel van z’n licenties naar Nederland, en een ander deel naar München. Voor Nederland sprak verder de houding van de toezichthouders, in dit geval het Commissariaat voor de Media. Nederlandse autoriteiten presenteren zich als toegankelijk: in staat en bereid om langere termijnafspraken te maken. Zekerheid en stabiliteit, dat is wat deze bedrijven in de kern zoeken. De jurisdictie van het Europese Hof van Justitie scoort ook hoog – een onafhankelijke scheidsrechter, met een lange staat van dienst. Het Amerikaanse hoofdkantoor had voor Nederland maar één onverwachte vraag: hoe werden de kansen van Wilders hier ingeschat? Zou Nederland politiek wel voorspelbaar stabiel blijven?

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.