Opinie

Herziening van de huidige Canon is wel/niet nodig

Met de huidige Canon van de Nederlandse geschiedenis kunnen de schaduwkanten genoeg belicht worden, vindt . vindt herziening wel nodig. Twistgesprek per e-mail onder leiding van .

Twistgesprek

Slavernij, koloniale oorlogen en uitbuiting: de Nederlandse geschiedenis is geen ansichtkaart. Ingrid van Engelshoven (Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66) wil meer aandacht voor de schaduwkanten van de Nederlandse geschiedenis. Deze week stelde ze de Amerikaans-Nederlandse historicus James Kennedy aan om de Canon van Nederland, opgesteld in 2006, te herijken. De Canon levert aan de hand van vijftig thema’s (‘vensters’) een staalkaart van de Nederlandse historie. Veel scholen gebruiken het als uitgangspunt voor geschiedenislessen. Maar de herziening is onnodig, vindt literatuurwetenschapper en essayist August Hans den Boef. Het is juist een goede zaak dat de Canon tegen het licht wordt gehouden, stelt historicus Leo Lucassen. Stelling van dit twistgesprek: de schaduwkanten van de Nederlandse geschiedenis worden in de huidige Canon al genoeg belicht.

AHdB is August Hans den Boef, LL is Leo Lucassen.

AHdB: „De Canon is een nuttig referentiepunt. Er moet daarom een zekere consensus zijn over de inhoud, gedragen door zoveel mogelijk experts. Als ik docent geschiedenis of auteur van geschiedenisboeken was, zou ik in de huidige vensters, met onder andere slavernij, Srebrenica en Indonesië, voldoende mogelijkheden vinden om mijn werk kritisch uit te oefenen.”

LL: „Ik denk dat het tijd is om de nog steeds erg naar binnen kijkende Nederlandse geschiedenis te plaatsen binnen de globale geschiedenis waarmee we al eeuwenlang onlosmakelijk zijn verbonden door de circulatie van mensen, goederen en ideeën. De laatste decennia hebben historici grote vorderingen gemaakt op dit terrein.”

AHdB: „Vergeet ook regionale ontwikkelingen niet. Maar er zijn nu dus al vensters die zich daarvoor lenen. Er zou een tweede fase voor de Canon kunnen komen die mondiale en regionale ontwikkelingen verdiept.”

LL: „Zeker, maar waar het gaat om de periode ná 1500 zou veel duidelijker moeten worden dat de ontwikkeling van Nederland past binnen een globale geschiedenis van Europese expansie waarbij structureel geweld en gedwongen arbeid een systemisch onderdeel was. Kortom: het grotere kader van wat nu incidentele ‘schaduwzijden’ worden genoemd.”

AHdB: „Je wilt dus zwaardere accenten. Maar de Canon is een politiek compromis. Voor mij ademt de Canon te veel de sfeer van God, Nederland & Oranje (de drie-eenheid die verantwoordelijk is voor vele schaduwzijden). Vakhistorici zijn hier tegenwoordig (veel) kritischer over. Ik kan moeiteloos mijn eigen accenten leggen aan de hand van de vensters die de Canon nu biedt.”

LL: „Die politieke bemoeienis is juist het probleem. De politiek bepaalt toch ook de inhoud van aardrijkskunde niet? Vakhistorici moeten het voortouw nemen in de herijking van de Canon. Daarbij moeten we het nationalistische keurslijf achter ons kunnen laten.”

AHdB: „Dat keurslijf is ook christelijk: zie de gedwongen kerstening van Afrikaanse slaven.”

Lees ook: Van Tula tot Thorbecke, de strijd over de canon van Nederland

LL: „Het keurslijf is inderdaad deels ook christelijk en dat is nauw met de nationalistische visie verbonden. Door de Nederlandse geschiedenis in een vergelijkend, Europees en mondiaal perspectief te plaatsen, kan de rol van religie, ter legitimatie van overheersing of juist kritiek daarop, beter tot zijn recht komen. Hoe bijzonder was Nederland op dit punt? Hetzelfde geldt voor binnenlandse tegenstellingen met een religieuze ondertoon.”

AHdB: „Als gezegd, geen bezwaar tegen een tweede fase van de Canon. Maar wat doe je met de recente grootse viering (opgeluisterd met de aanwezigheid van de koning) van de antisemiet Luther? Van de Gereformeerde Synode die andere protestanten tot tweederangsburgers degradeerde? Vind je James Kennedy dan geschikt om de evaluatiecommissie te presideren? Juist Kennedy maakte in 2007 als reformatorisch activist een christelijke bewerking van de Canon.”

LL: „James Kennedy is een uitstekende historicus, maar ik hoop wel dat hij zich goed rekenschap geeft van de nieuwe inzichten van zijn collega’s in de sociaal-economische, culturele en politieke geschiedenis. Een mooie staalkaart vind je bijvoorbeeld in de vorig jaar verschenen Wereldgeschiedenis van Nederland.”

AHdB: „De Wereldgeschiedenis van Nederland, waarvan jij in de redactie zat, is zeer aanbevelenswaardig. De vraag blijft juist of Kennedy, benoemd door een centrum-rechts kabinet met twee christelijke partijen, met een verleden als reformatorisch activist, niet erg his master’s voice zal zijn?”

LL: „Ik ben niet zo bang voor een christelijk sausje. Meer voor het ontbreken van een dynamische internationale context, waarbinnen zaken als migratie en mobiliteit (van arbeid én ideeën) een vanzelfsprekendere plaats krijgen, omdat die voortdurende interactie met de rest van de wereld – zeker in de Gouden Eeuw – zeer dominant was.”

AHdB: „Christenen vormen in dit land toch een minderheid? De schaduwzijden van de zogenoemde drie-eenheid God, Nederland en Oranje zullen onder dit kabinet nooit belicht worden. Een nieuwe Canon zal een tikje kritischer worden over de slavernij en kolonisatie. Volgens mij schieten we daar weinig mee op: je hebt gelijk wanneer je stelt dat een dynamische context noodzakelijk is voor het begrip van onze geschiedenis. Maar die kan door een professionele docent al op basis van de oude Canon worden aangebracht. Voor een hogere fase in het onderwijs zou een Internationale Canon moeten komen.”

LL: „Mijn punt is dat het na dertien jaar tijd is voor een herijking binnen het kader van mondiale ontwikkelingen. Bijvoorbeeld door de geschiedenis van de Republiek en later het Koninkrijk der Nederlanden te plaatsen tegen de achtergrond van een permanente circulatie van mensen, goederen en ideeën. Migratie en globalisering hebben Nederland diepgaand beïnvloed (en omgekeerd), in steden én op het platteland. Migranten kwamen op de eerste moderne economie af en speelden een cruciale rol in de contacten met andere werelddelen, inclusief de handel in slaven en het runnen van plantages. Nederland werd ook al vroeg een samenleving waarin vrouwen relatief veel handelingsvrijheid hadden en nieuwe ideeën gemakkelijk ingang vonden. Het is goed om dat in de nieuwe Canon te integreren.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.