Amerikaanse voetbalsters voeren gevecht in eigen land

Amerikaans voetbal De Verenigde Staten zijn titelverdediger op het WK. Maar voor de Amerikaanse voetbalsters staat er in Frankrijk veel meer op het spel: ze eisen gelijke behandeling door de nationale voetbalbond USSF.

De Amerikaanse voetbalsters vermaken zich met een tafelvoetbalspel tijdens hun mediadag op 24 mei.
De Amerikaanse voetbalsters vermaken zich met een tafelvoetbalspel tijdens hun mediadag op 24 mei. Foto Seth Wenig/AP

Voor titelverdediger Verenigde Staten staat de komende maand tijdens het WK in Frankrijk meer op het spel dan hun status als dominante ploeg van de sport. De drievoudig wereldkampioen speelt, naast titelprolongatie, ook voor een hoger doel: dezelfde behandeling als hun mannelijke collega’s.

De Amerikaanse voetbalsters hebben dit voorjaar een zaak aangespannen tegen de nationale voetbalbond USSF, om dezelfde beloning te eisen als de mannelijke internationals. In hun aanklacht – ingediend op Internationale Vrouwendag – beschuldigen 28 van hen de bond van „geïnstitutionaliseerde discriminatie op basis van geslacht”, vooral aanmerkelijk lagere betaling. Dat is volgens hen in strijd met de Amerikaanse wet, die al sinds 1963 gelijke betaling voor gelijk werk voorschrijft – equal pay for equal work.

De speelsters, die al jarenlang strijden voor gelijkheid en in 2016 een klacht indienden bij de Equal Employment Opportunity Commission, zien het als hun missie om dat recht te zetten. „We geloven sterk dat het onze verantwoordelijkheid is”, zei mede-aanvoerder Megan Rapinoe tegen The New York Times. „Niet alleen voor ons team en toekomstige Amerikaanse speelsters, maar voor speelsters overal ter wereld, en voor vrouwen overal ter wereld.”

Het proces in Los Angeles is een van de meest in het oog springende pogingen om gelijkheid van mannen en vrouwen in topsport af te dwingen. Zo proberen vrouwen in basketbal, die gemiddeld ongeveer een tiende verdienen van hun mannelijke collega’s, het voorbeeld van de voetbalsters te volgen. Er zijn enkele precedenten: in tennis keert de US Open sinds 1973 evenveel prijzengeld uit aan mannen en vrouwen. Bij internationale surfkampioenschappen is het prijzengeld voor mannen en vrouwen met ingang van dit jaar hetzelfde.

Dit is het WK van de gelijkheid

Volgens de aanklacht van de voetbalvrouwen verdiende een vrouwelijke Amerikaanse international tussen 2013 en 2016 slechts 38 procent van wat een mannelijke international ontving: maximaal 5.000 dollar (4.413 euro) tegenover 13.000 dollar (11.485 euro) per wedstrijd. Naast beloning waren de mannen ook in andere opzichten beter af, zoals reisbudgetten en promotie. Dit ondanks „vergelijkbaar werk”, aldus de aanklacht, waaronder strikte lichamelijke eisen en zware trainingen.

Schril contrast met prestaties

De achtergestelde positie van de voetbalvrouwen staat in schril contrast met hun veel betere prestaties op het veld. Sinds het eerste wereldkampioenschap voetbal voor vrouwen, in 1991, hebben de Amerikaanse voetbalsters drie van de zeven titels gewonnen. Ze eindigden nooit lager dan de derde plaats. De Amerikaanse voetballers eindigden nooit hoger dan een derde plaats, bij het eerste wereldkampioenschap in 1930. Van 1950 tot 1990 kwalificeerden ze zich niet voor het WK. Sindsdien doen ze meestal mee; in 2002 schopten ze het tot de kwartfinales. Maar in 2018 haalden ze de eindronde in Rusland niet.

Toch valt juist bij het WK de ongelijke betaling op, wegens het sterk uiteenlopende prijzengeld: na het WK 2014 in Brazilië ontvingen de mannen, die werden verslagen in de achtste finales, 9 miljoen dollar. De vrouwen, die een jaar later in Canada de wereldtitel veroverden, kregen 2 miljoen. Het prijzengeld wordt vastgesteld door wereldvoetbalbond FIFA; voor het WK in Frankrijk is het prijzengeld voor vrouwen verdubbeld tot 30 miljoen dollar, voor 24 ploegen – nog altijd een fractie van de 400 miljoen voor 32 teams bij de mannen. De FIFA schrijft dat verschil toe aan de veel hogere opbrengsten van het WK van de mannen.

Wat sterspeelster Alex Morgan betreft heeft de FIFA een rol om de positie van vrouwen in voetbal te bevorderen. „We hopen dat FIFA meer vrouwen in leidinggevende posities zal plaatsen”, zei de spits tegen Reuters. FIFA wordt niet genoemd in de aanklacht.

Op nationaal niveau is het lastig om de betaling van de vertegenwoordigende elftallen met elkaar te vergelijken, want de mannen en de vrouwen hebben elk hun eigen CAO. Die arbeidsovereenkomsten zijn op verschillende manieren gestructureerd. Zo krijgen de mannen meer prijzengeld, maar worden ze alleen betaald als ze een wedstrijd spelen. De vrouwen ontvangen een salaris voor hun werk voor het nationale elftal en bij de ploegen van de National Women’s Soccer League.

Dat is ook het belangrijkste tegenargument van de Amerikaanse voetbalbond. „We zijn het eens geworden over een eerlijke structuur, die de spelers op hun specifieke verzoek voorziet van een gegarandeerd salaris en voordelen”, schreef voorzitter Carlos Cordeiro in reactie op de rechtszaak. Hoewel de vrouwen erkennen dat ze hebben ingestemd met die CAO, zeggen ze dat de bond voor hen veel minder beschikbaar stelde dan voor de mannen.

Daarbij gaat het niet alleen om beloningen, benadrukte Rapinoe onlangs tegenover Reuters, maar ook om investeringen in jeugdteams, personeel voor elke ploeg en promotie. „We vechten voor gelijke betaling, maar ook voor gelijke investeringen in beide programma’s.”

Grotere belangstelling voor mannen

Volgens critici heeft het verschil in betaling te maken met grotere belangstelling voor de wedstrijden van de mannen bij het publiek. In een reactie op de eerdere klacht bij de commissie wees de voetbalbond erop dat de wedstrijden van de mannen tussen 2008 en 2015 144 miljoen dollar aan inkomsten opleverden, tegenover 53 miljoen bij de vrouwen. Kijkcijfers op televisie lagen gemiddeld twee maal zo hoog bij de mannen.

Voor de titelverdedigers, die maandag hun eerste wedstrijd spelen tegen Thailand, is het dan ook zaak om de groeiende populariteit van het vrouwenvoetbal verder uit te bouwen. Kleine stappen vooruit zijn niet genoeg, zei Rapinoe eind mei bij een media-evenement van de vrouwenploeg. „Ik wil graag een fundamentele omslag zien.”

Ook Morgan vindt het tijd voor een doorbraak. „Wij moeten in zijn algemeenheid meer doen”, zei ze over de positie van de voetbalvrouwen tegen weekblad Time. „We moeten topsporters zijn, rolmodellen, en we moeten de volgende generatie de weg wijzen. Doen mannelijke topsporters dat? Denken zij aan anderen? Ik weet het niet. Wij moeten meer dan één baan doen in deze rol, en verdienen veel minder.”

Dit zijn de speelsters van Oranje