Recensie

Recensie Beeldende kunst

Donald Duck, knorrig als Rembrandt, geknipt voor de rol als Zwembandt van Rijn

Rembrandtjaar De dure aankoop van Rembrandts doeken van Marten en Oopjen wordt door de Disney-eend op de hak genomen in de ‘Zwembandt van Rijn Special' van het Rijksmuseum en weekblad Donald Duck.

Dagobert Duck (links) en Govert Goudglans bieden de Zwembandt van Rijn schilderijen van Marten en Joopie Cockpit te koop aan.
Dagobert Duck (links) en Govert Goudglans bieden de Zwembandt van Rijn schilderijen van Marten en Joopie Cockpit te koop aan. Disney, Donald Duck: Zwembandt van Rijn special

Donald Duck en het Rijkmuseum zijn in dit Rembrandtjaar een zakelijk huwelijk aangegaan dat heeft geleid tot Zwembandt van Rijn, de beroemde oude eend-schilder.

In het weekblad Donald Duck worden al regelmatig grappen gemaakt over kunstenaars als Piet Kassa (Picasso) en Mondrizwaan (Mondriaan), maar deze keer is de zaak serieuzer aangepakt. In het Rijksmuseum is een hele zwik Rembrandt-à-la-Duck-spullen te koop, zoals een Duckwacht-puzzel, -mok of -kalender, met daarop een Nachtwacht-parodie met Duck-figuren.

Tegelijkertijd is in juni een stripalbum verschenen van bijna honderd pagina’s, de Zwembandt van Rijn Special, met Duck-grappen over de schilder en serieuze weetjes over Rembrandt.

Donald spreekt Oud-Vederlands

Dat de mix van vermaak en educatie serieuzer is dan in een normale Duck-strip, blijkt al op de cover van de special. Daarop staat de eend-schilder met tulbandmuts afgebeeld, werkend aan een zelfportret. Het doek dat op de ezel staat is Rembrandts Zelfportret als apostel Paulus (1661). En er staan meer echte Rembrandts in dit Duck-album, zoals De Nachtwacht in een zoek-de-verschillen-prent.

Maar gelukkig voert het op de hak nemen van serieuze kunst de boventoon. Zo leren we dat de levendige compositie van De Nachtwacht het gevolg is van het feit dat de schutters van Banninck Cocq eigenlijk op zoek zijn naar de Zware Jongens, die een dure tulpenbol gestolen hebben (De Tulpenmanie).

Kwik, Kwek en Kwak en de nichtjes van Katrien, Lizzy, Juultje en Babetje, bestormen de Grachtwacht van Zwembandt van Rijn in het Rijksmuseum. Disney, Donald Duck: Zwembandt van Rijn special

Het beste zijn de Rembrandt-Duckstrips van Nederlandse makelij. Zoals Vol voor de rol, waarin Donald in een toneelstuk het historische personage van Zwembandt/Rembrandt moet spelen, omdat hij als opvliegende eend het dichtst bij de ware knorrige aard van Rembrandt/Zwembandt van Rijn komt. Hij gaat zo op in zijn rol, dat hij ook thuis nog oud-Vederlands/Nederlands spreekt.

Marten en Joopie Cockpit

Verder wemelt het in de strips van de verwijzingen naar echte meesterwerken uit het Rijksmuseum, zoals die van Johannes Verfmeer/Vermeer. De verhalen spelen soms ook in het herkenbare Rijksmuseum. Hoogtepunt van de verborgen verwijzingen is de rijdende zwaan met Katrien en Donald erin, knipoog naar Jan Asselijns beroemde schilderij De bedreigde zwaan uit 1650.

Ook de recente verwikkelingen rondom de aankopen door het Rijks (en Louvre) van Rembrandts ‘Marten en Oopjen’ Coppit (‘Marten en Joopie Cockpit’) komen aan bod in het verhaal De aankoop: Dagobert Duck en zijn steenrijke concurrent Govert Goudglans zijn ermee in de weer met onbetrouwbare handelaren.

Carl Barks in Rijksmuseum

Deze Duck-uitgave over Zwembandt van Rijn is een duidelijke poging om de jeugd via Donald tot Rembrandt te brengen. Jongeren tot 18 jaar hebben gratis toegang tot het Rijks, zoals het blad vermeldt.

Omslag Rijksmuseum uitgave van Donald Duck: Zwembandt van Rijn Special Disney

Het is een grappige echo van de weg die de beroemdste Donald Duck-tekenaar Carl Barks (1901- 2000) – schepper van o.a. Oom Dagobert en de neefjes – aflegde.

Barks was in 1994 als 93-jarige op bezoek in Nederland en werd toen door de redactie van de Nederlandse Donald Duck door het Rijksmuseum geloodst. Hij was nog nooit in Europa geweest en wilde graag de doeken van de oude Hollandse meesters, vooral Rembrandt, zien. Hij kwam tot Rembrandt door Donald Duck, zei hij. Hij bleef lang voor de werken staan. „Ik kijk goed hoe ze schilderen,” zei hij tegen NRC, „Dat ga ik dan ook proberen te doen.”

De oude tekenaar schraapte een karig pensioen bijeen door schilderijen van de Ducks te maken.