Recensie

Recensie Boeken

Dit prentenboek maakt je net zo duizelig als echte Eschers

Prentenboek Illustrator Wouter van Reek schreef zelf een computerprogramma om Escher-achtige illustraties te maken voor dit kinderboek. Hij toont zich zo de perfecte illustrator om je mee te voeren in de wereld van een van ’s werelds beroemdste grafici.

‘Dingen ontdekken die niet bestaan is het leukste dat bestaat!’ Zo luidt de dubbelzinnige, prikkelende slotzin van Nadir en Zenith in de wereld van Escher van Wouter van Reek, de nieuwste titel in de geweldige serie kunstprentenboeken van Leopold. Maar wacht even – is dit niet eigenlijk de beginzin? Wie het boek dichtslaat en goed kijkt naar de met symmetrische vogelpatronen versierde zuilengalerij in Escherstijl, ziet dat de laatste pagina doorloopt op de achter- en voorzijde van de cover, die weer doorloopt op de openingspagina.

Zo wekt Van Reek de suggestie dat het speelse verhaal over de kinderen Nadir en Zenith die in en uit een fictieve Escherprent stappen, eeuwig voortduurt. Een ingenieuze vondst: Van Reek raakt hier direct aan de kern van Eschers kunstenaarschap, de zoektocht naar het verbeelden van de oneindigheid, die resulteerde in zijn beroemde prenten van onmogelijke werelden, zoals het perpetuum mobile van Waterval (1961) en de tot een wiskundig studieobject verworden litho Prentententoonstelling (1956), waarin linksonder een jongeman naar een prent in een galerij kijkt waar hij zelf ook weer staat.

Geordende wanorde

Van Reek, die met Keepvogel en Kijkvogel; in het spoor van Mondriaan (2011) al eerder een kunstprentenboek maakte, is met zijn wiskundeachtergrond de perfecte illustrator om je mee te voeren in de wonderlijke wereld van een van ’s werelds beroemdste grafici. Wie Van Reeks Keepvogel-verhalen over de door wetenschap gedreven, immer in rode cape gehulde loopvogel kent, weet dat Van Reek, net als Escher deed, zoekt naar samenhang in de werkelijkheid. Je zou kunnen zeggen dat de geordende wanorde en kantelende perspectieven waarmee Keepvogel en zijn hondje Tungsten moeten dealen, verwant zijn aan Eschers bevreemdende werk.

‘Alleen zij die het absurde willen benaderen zullen het onmogelijke bereiken’, zei Escher ooit. Voor de bedachtzame Nadir en onverschrokken Zenith, namen overigens die niet helemaal toevallig zijn ontleend aan oorspronkelijk Arabische begrippen uit de astronomie, gaat dat sowieso op. Zoekend naar ‘het onbekende’, oftewel ‘een plek waarvan je niet weet dat die niet bestaat’, beginnen de kinderen een door Van Reek uitgekiende, verbazingwekkende dwaaltocht waarbij ze met allerlei karakteristieke Escher-onmogelijkheden in aanraking komen. Vogels veranderen in blokken, blokken veranderen in huizen, trappen gaan tegelijkertijd omhoog en omlaag in duizelingwekkende labyrinten en handen kunnen zichzelf tekenen en ook bladzijden omslaan.

Fantastische rondreis

Van Reek, die voor dit boek zelf computerprogramma’s bouwde, durft het aan om zelfs enkele complexe wiskundige begrippen te introduceren als het riemann-oppervlak, recursie en de logaritmische spiraal. Gelukkig hoef je daar geen kennis van te hebben om de fantastische rondreis van Nadir en Zenith te kunnen volgen. Val met ze mee vanuit Eschers fictieve werkelijkheid naar waar de ruimte begint en vallen niet anders dan vliegen is. En ontdek hoe Van Reek knap op Escheriaanse wijze het droste-effect inzet in zijn eigen ‘studie van sterren’ – letterlijk en figuurlijk schitterend – totdat je, met Nadir en Zenith in een imaginaire dimensie terechtkomt.

Hoe langer je naar die wereld kijkt waar alles steeds kleiner en krommer wordt naar de buitenrand toe – als een vervormde spiraal – hoe meer je een orde vermoedt. Maar meer dan een vermoeden is het niet. Net als Nadir en Zenith die humorvol verstrikt raken in hun eigen zichzelf herhalende dialoog, effectief afgebeeld met droste-effect, snap je het net niet helemaal. Je hersenen draaien rondjes, maar dat is vermoedelijk precies wat Van Reek wil. Hij heeft Escher goed begrepen: ‘Dingen ontdekken die niet bestaan is het leukste dat bestaat!’