De laatste officiële dag van Theresa May als Toryleider – hoe nu verder?

Eind mei maakte de premier van het VK bekend te zullen opstappen als leider van de Conservatieven. Eind juli wordt haar opvolger aangewezen.

May in 2016 bij haar aantreden als premier en eind mei van dit jaar, toen zij bekend maakte te stoppen als leider van de Tories.
May in 2016 bij haar aantreden als premier en eind mei van dit jaar, toen zij bekend maakte te stoppen als leider van de Tories. Foto AP

Deze vrijdag is de laatste dag dat Theresa May als partijleider van de Conservatieven optreedt. Wel blijft ze voorlopig nog aan als waarnemend premier: hoe zit dat? Vier vragen over hoe het nu verder gaat in het VK.

1 Hoelang blijft May nog?

Vrijdagavond trad May formeel terug als leider van de Tories door haar ontslag per brief kenbaar te maken aan het machtige 1922 committee, de Conservatieve backbenchers. Dat schrijft The Telegraph. Zolang de regeringspartij geen nieuwe leider heeft aangewezen, blijft May echter premier. Haar opvolger als partijleider van de Conservatieven wordt namelijk ook premier. De race om het leiderschap van de Tories is in volle gang. Al voor May vorige maand haar aftreden bekendmaakte, deden enkele Conservatieven al een gooi naar het partijleiderschap. Tories kunnen zich tot aanstaande maandagavond nog opgeven.

De komende weken beslissen de Tories wie May opvolgt. Om in aanmerking te komen, heeft een kandidaat ten minste acht handtekeningen van collega-fractieleden nodig. Maandag wordt bekend wie genoeg steun heeft vergaard. Uit deze kandidaten maken Conservatieve parlementariërs vervolgens een selectie in twee besloten bijeenkomsten. Uiteindelijk is de beslissing aan de 124.000 leden van de Conservatieve Partij. Naar verwachting wordt in de week van 22 juli bekend wie May als partijleider opvolgt.

2 Wie gaat May vervangen?

Voor het leiderschap van de Tories, en dus voor het premierschap, zijn tot nu toe elf gegadigden. De huidige favoriet onder de Conservatieven is Boris Johnson, voormalig minister van Buitenlandse Zaken onder May en oud-burgemeester van Londen. Twee jaar nadat de Brexiteer door May als minister was gekozen, stapte hij op uit onvrede over de eerste voorstellen van May voor een akkoord met Brussel om een ordelijk vertrek uit de Europese Unie te regelen. Johnson staat open voor een Brexit zonder akkoord, zei hij eerder.

Lees ook: Wordt het onpeilbare Boris, kille Raab of een outsider?

Ook de naam van voormalig Brexit-minister Dominic Raab valt geregeld. Hij stapte in november op als minister uit onvrede over het Brexitakkoord dat May in Brussel had gesloten. Ook hij is eventueel bereid zonder deal te vertrekken.

Brexiteer Michael Gove heeft zich ook gemeld. De minister van Milieu bleef May tot vorige maand steunen in haar pogingen haar akkoord door het Lagerhuis te krijgen. Wat voor Brexit hij wil (Deal of No Deal) is niet helemaal duidelijk maar, zo zei hij, hij zal altijd „een Brexit zonder deal verkiezen boven geen Brexit”. Onder de andere kandidaten zijn de voormalig leider van de Tories in het Lagerhuis, Andrea Leadsom, en de ministers van Binnenlandse en Buitenlandse Zaken.

3 Komen er nieuwe verkiezingen?

Dat hoeft niet, maar het kan wel. Op dit moment hebben de Conservatieven namelijk geen meerderheid in het Lagerhuis. Dat kan het voor de nieuwe premier lastig maken om voldoende steun voor nieuwe Brexitplannen te vinden.

Om te proberen de meerderheid in het Lagerhuis terug te krijgen, kunnen de Tories dus verkiezingen uitschrijven. Ze zullen dat alleen doen als ze denken een leider te hebben die de verkiezingen kan winnen. Ten minste tweederde van de parlementariërs moet met nieuwe verkiezingen akkoord gaan: de Conservatieven hebben dus wel de steun nodig van de oppositie. Labourleider Jeremy Corbyn stuurt echter al langer op verkiezingen aan.

4 Hoe gaat het verder met de Brexit?

Mays vertrek betekent allerminst dat alle onzekerheid rond de Brexit verleden tijd is. Een van de kandidaten voor het Tory-leiderschap, minister van Internationale Ontwikkeling Rory Stewart, zou willen proberen om Mays akkoord alsnog door het parlement te krijgen. Andere kandidaten willen in Brussel opnieuw gaan onderhandelen over het akkoord, dat al drie keer is weggestemd. Wat de Europese Unie betreft zijn heronderhandelingen geen optie.

Het is ook mogelijk dat het niet lukt om voor 31 oktober – de huidige datum voor het vertrek – tot een akkoord te komen waar het Lagerhuis achter staat. Zeker als er nieuwe verkiezingen komen, zou de tijd krap kunnen worden. De Britten kunnen er dan voor kiezen om zonder akkoord uit te treden, of om opnieuw aan de andere 27 EU-landen te vragen of de Brexit kan worden uitgesteld.