Weggelopen Peter M. weer terug in kliniek Den Dolder

Psychiatrische afdeling De 43-jarige man was ingeschat als iemand met een ‘laag risico’. Minister Dekker wil nu dagelijks contact met de kliniek.

Forensisch psychiatrische kliniek FPA Utrecht waar Michael P. zat.
Forensisch psychiatrische kliniek FPA Utrecht waar Michael P. zat. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Op donderdagmiddag om half twee is Peter M., een 43-jarige man met gemillimeterd haar en een grijs baardje dat meestal in een kuif is gekamd, herkend op het station van Breda. Omstanders die zijn foto in een opsporingsbericht hadden gezien, sloegen alarm. Veiligheidsmedewerkers van de NS hielden hem aan.

M., die lijdt aan schizofrenie en psychoses en verbleef op een forensisch psychiatrische afdeling van kliniek Fivoor in Den Dolder, was op zaterdag 1 juni niet teruggekeerd na een onbegeleid verlof dat een uur had mogen duren.

In de kliniek waar M. behandeld werd, zat eerder ook Michael P., die in het najaar van 2017 de Utrechtse Anne Faber verkrachtte, vastbond en doodde, en daar nu een straf voor uitzit. Fivoor kreeg in een rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid harde kritiek, omdat het risico dat P. met zich meebracht niet goed was ingeschat. Hij kreeg bijvoorbeeld te snel te veel vrijheden. Is de kliniek ook bij Peter M. te coulant geweest?

Laag risico

Fivoor vindt zelf dat er naar behoren is behandeld, blijkt uit een verklaring op hun website. „Het verlof is toegekend volgens de daarvoor geldende procedures”, schrijft de kliniek. De patiënt was ingeschat als iemand met een „laag risico” en was volgens Fivoor toe aan deze verlofstap. In een gesprek met minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD), die de top van de kliniek had ontboden om opheldering te geven, zei bestuurder van Fivoor Erik Masthoff woensdag dat ook dat M. waarschijnlijk geen groot risico zou zijn voor de omgeving.

Maar naaste familie van P. liet de afgelopen dagen via verschillende media weten dat hij wél een groot risico voor zijn omgeving is als hij zijn medicijnen niet neemt. „Hij is hartstikke gevaarlijk”, zei zijn moeder in een interview met het AD, een dag voordat M. gevonden werd. „Ik hou mijn hart vast. Hij heeft nu al dagen geen medicijnen gehad. Ik kan je nu al verzekeren… zonder medicijnen is hij levensgevaarlijk.”

De politie stuurde op woensdag een opsporingsbericht met foto’s uit omdat M. „over enige tijd dringend medicatie nodig” zou hebben.

In het gesprek met Dekker zei bestuurder Masthoff dat de kliniek meteen het OM en de politie heeft ingelicht, nadat de man zaterdag niet was teruggekomen. Dekker liet donderdag weten de komende drie maanden dagelijks contact te willen hebben met Fivoor. Ook moet iedere onrechtmatigheid worden gemeld. Burgemeester Koos Janssen wist niet meteen af van de verdwijning en neemt dat Fivoor kwalijk omdat zij na Michael P. meer openheid hadden beloofd.

Lees ook: In de kliniek was Michael P. een modelpatiënt

M. werd in 2017 in hoger beroep veroordeeld voor een valse bommelding en een mishandeling. Hij had gedreigd het station van Dordrecht op te blazen met een atoombom en had op een ander moment een passant aangevlogen. Met die atoombom bedoelde M. zichzelf vanwege de hoeveelheid medicatie die hij moest gebruiken, vertelde zijn zus woensdagavond bij het televisieprogramma Pauw. P. Er werd geoordeeld dat P. volledig ontoerekeningsvatbaar was. „Dan heeft hij juridisch gezien geen schuld en kan er geen straf worden opgelegd”, zegt Jan-Jesse Lieftink, bestuurslid van de Vereniging van TBS-Advocaten.

Hoog hek

M. kreeg ook geen tbs opgelegd, maar moest van de rechter wel opgenomen worden in een kliniek. „Het verschil is dat om een tbs-kliniek een hoog hek zit’’, zegt Robbert-Jan Verkes, hoogleraar forensische psychiatrie aan de Radboud Universiteit. „Een tbs-kliniek heeft meer weg van een gevangenis. Op een forensisch psychiatrische afdeling kan de verpleging de patiënt in de smiezen houden, maar er is geen hoog beveiligingsniveau.” Meestal zitten er volgens Verkes mensen die in principe willen meewerken aan de behandeling.

„Verdachten krijgen doorgaans alleen tbs opgelegd als zij een zeer ernstig delict hebben begaan, een stoornis hebben en een groot gevaar vormen voor de samenleving”, zegt Lieftink. „Bij minder ernstige vergrijpen wordt voor dit soort verdachten vaker gekozen voor een plaatsing in een psychiatrische inrichting. Als iemand psychotisch is en met medicatie goed behandeld kan worden, ligt dat voor de hand.” De psychische problemen van M. zijn volgens zijn zus ontstaan door zuurstofgebrek bij de geboorte.

Tbs’ers maken volgens Lieftink tussen de 50.000 en 70.000 „verlofbewegingen” per jaar. Ongeveer dertig van hen keren niet of veel later dan het afgesproken tijdstip terug. In forensisch psychiatrische instellingen zoals Fivoor gebeurt het vaker dat mensen niet terugkomen, omdat zij meer vrijheden hebben.

Op de dag dat M. verdween, was hij eerst twee uur met begeleid verlof geweest. „Ze werken met een stappenplan”, zegt Lieftink. „Iemand gaat eerst onder begeleiding uit de kliniek. Samen een boodschap doen, een rondje lopen. Als dat goed gaat, mag je op onbegeleid verlof.”