Waarom werd de dood van een Arnhems meisje wereldnieuws?

Vijf vragen over Noa Pothoven Noa Pothoven, die leed aan een posttraumatische stressstoornis, stierf nadat ze gestopt was met eten en drinken. Haar dood, hier nauwelijks opgemerkt, staat in het buitenland symbool voor het Nederlandse euthanasiebeleid.

Portret Noa Pothoven
Portret Noa Pothoven Foto Maritte Hoogendoorn

In een „verdrietige laatste post” op Instagram schreef de Arnhemse Noa Pothoven, zeventien jaar, dat ze binnen tien dagen dood zal zijn. „Ik leef al zo lang niet meer écht, ik overleef, en zelfs dat niet echt”, schreef ze. „Ik adem wel maar leef niet meer.”

Noa Pothoven leed aan een posttraumatische stressstoornis, anorexia en depressies. Daar werd ze jarenlang voor behandeld. Haar zelfmoordpogingen mislukten. Tot ze stopte met eten en drinken. Ze overleed zondagnacht in haar woonkamer, waar ze in een ziekenhuisbed lag. Ze woonde met haar ouders, en broertje en zusje.

Haar zusje maakt het overlijden zondag bekend op sociale media. Door Nederlandse media wordt het nauwelijks opgemerkt. Maar een paar dagen later is Noa uit Arnhem wereldnieuws. Internationale media schrijven over een zeventienjarig meisje, dat euthanasie kreeg. Wat is er gebeurd?

1 Wie was Noa?

Noa wordt in 2001 geboren. Tot ze elf jaar is gaat het goed met haar. Ze gaat naar het vwo, ze houdt van schrijven en dieren, vooral cavia’s. In haar boek Winnen of Leren beschrijft Noa hoe ze op haar elfde wordt aangerand op een schoolfeest en later, als ze veertien jaar oud is, wordt verkracht door twee mannen.

‘Tot dan was het normaal. Daarna was er niets meer over van mijn leven. (Over)leven. In mijn boek lees je hoe ik dat doe, of hoe ik dat in ieder geval probeer.’

Het seksueel misbruik, waarvan geen aangifte is gedaan, houdt ze uit schaamte lang verborgen. Met haar boek wil ze „een bijdrage leveren om de hulp aan psychisch kwetsbare jongeren, die intens worstelen met hun leven, te verbeteren”. Van het boek, dat vorig jaar verscheen, worden meer dan 1.500 exemplaren verkocht.

Maar terwijl Noa anderen wil helpen, lukt het haar, ondanks de vele instanties en hulpverleners die ze ziet, niet om haar leven op te pakken. Toen Noa vorig jaar stopte met eten, en met ernstig ondergewicht in ziekenhuis Rijnstate in Arnhem werd opgenomen, brachten de artsen haar in coma. Zo konden ze haar kunstmatig voeden. Noa besloot daarna dat ze niet langer behandeld wilde worden.

In de Gelderlander vertelde Noa dat ze vorig jaar, zonder dat haar ouders daarvan weten, een euthanasieverzoek indient bij de Levenseindekliniek in Den Haag. De kliniek weigert. „Ze vinden me te jong om dood te gaan”, zei Noa. „Ze vinden dat ik de traumabehandeling moet afronden en dat mijn hersenen eerst volgroeid moeten zijn.” Ze moet wachten tot ze eenentwintig jaar oud is. „Ik ben er kapot van, want zo lang kan ik niet meer wachten.”

Haar moeder Lisette Pothoven zei in hetzelfde artikel dat Noa „vooral rust wil”, en „dat dood voor haar de ultieme manier van rust is”. Maar, zegt ze: „Als er iets anders mogelijk zou zijn, ben ik ervan overtuigd dat ze daarvoor zou kiezen.”

2 Waarom werd Noa wereldnieuws?

In Nederland was, vooral door de Gelderlander, al vaker over Noa geschreven. Maar dinsdag publiceerde een van de populairste Engelstalige nieuwssites ter wereld, de Daily Mail, ook over de dood van Noa. De site schrijft dat Noa ‘legaal euthanasie heeft gepleegd in haar huis met hulp van een end-of-life clinic’. Die kop is inmiddels aangepast.

In het artikel wordt verwezen naar een bron: het Britse mediabedrijfje Central European News (CEN), gespecialiseerd in ongewone en opvallende verhalen. CEN wordt vaker beschuldigd van het verspreiden van onbetrouwbare informatie.

Maar inmiddels is die versie van het verhaal online al een waarheid geworden. Andere buitenlandse media, van India tot Australia tot in de VS, brengen een verhaal over een zeventienjarige die in Nederland is geëuthanaseerd. De meesten schrijven ook over de ‘end-of-life clinic’.

Paus Franciscus, met achttien miljoen volgers op Twitter, schreef woensdag: „Euthanasie en zelfmoord met hulp zijn een nederlaag voor ons allemaal. Ons wordt gevraagd om nooit degenen die lijden in de steek te laten, om nooit op te geven, maar om te zorgen en lief te hebben, om weer hoop te geven.” Noa’s naam werd in Italië trending topic op Twitter.

3 Hoe is Noa dan gestorven?

Bij euthanasie beëindigt een arts het leven van de patiënt. De patiënt moet dat willen en moet wilsbekwaam zijn én uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Een tweede arts moet de patiënt hebben bezocht om te controleren of het verzoek van de patiënt geldig is.

Noa is zelf gestopt met eten en drinken. De Gelderlander schrijft dat Noa „werd begeleid door een medisch team”. Mogelijk om pijn en ongemak bij het sterven door palliatieve sedatie draaglijk te maken. Over de precieze omstandigheden rondom haar dood is verder niets bekend.

De Levenseindekliniek zegt om privacy-redenen niet te kunnen reageren. Op haar site schrijft ze in een verklaring „vanuit de hele wereld” te zijn benaderd. „Om een einde te maken aan onjuiste berichtgeving (in met name buitenlandse media) omtrent haar overlijden verwijzen wij naar de verklaring die vrienden van Noa vanmiddag naar buiten hebben gebracht: Noa Pothoven is niet overleden door euthanasie.”

In Arnhem, zo beschrijft de Gelderlander, lopen de laatste dagen verslaggevers van internationale media rond, „op zoek naar de familie” van Noa. Een Italiaanse journalist verklaart in de krant: „Elke vorm van euthanasie, passief dan wel actief, is in ons land verboden. Veel mensen kunnen er niet bij dat een minderjarig meisje, ondanks alles wat ze heeft meegemaakt, niet meer de wil heeft om te willen blijven leven.”

De familie Pothoven betreurt „ten zeerste” dat „in buitenlandse media wordt gesuggereerd dat hun dochter Noa is overleden door actieve euthanasie” en vraagt in een Engelstalige mediaverklaring om rust.

4 Wat ging er mis met de hulp?

Ze kreeg jarenlang hulp en toch ging het steeds slechter met haar, schreef Noa in april in een gastblog op de site van Hogeschool Leiden. Haar „echte probleem”, een posttraumatische stressstoornis, werd volgens Noa niet behandeld. Er werd alleen aan „symptoombestrijding” gedaan. Noa schrijft dat ze ten onrechte in de gesloten jeugdzorg terechtkwam. Daar werd ze „nog meer kapotgemaakt dan dat ik al was”. Eigenlijk zou ze in een gesloten instelling voor jeugdpsychiatrie opgenomen moeten worden, maar daar was sprake van „enorme wachtlijsten” zei haar moeder vorig jaar tegen de Gelderlander. „We willen eigenlijk één plek voor haar, waar ze kan blijven en waar al haar problemen worden aangepakt. In Nederland is die niet te vinden.”

Lees ook: Jeugdzorg ziet nog 250 Noa’s over het hoofd

5 Hoe snel kunnen mensen met problemen hulp krijgen?

Wie een eetstoornis heeft, moet in Nederland lang wachten op hulp. Volgens de recentste cijfers van vrijwel alle ggz-instellingen, uit september 2018, wachtten 1.050 patiënten met een eetstoornis toen gemiddeld al 13,7 weken op hulp. „Dat is gek”, zei Noa over lange wachtlijsten tegen de Gelderlander. „Als je een ernstige ziekte aan het hart hebt, kun je binnen enkele weken worden geopereerd. Maar als je acuut psychisch ziek wordt, dan zeggen ze doodleuk: helaas, we zitten vol, ga maar op de wachtlijst staan.”

Nog eens vijftienduizend psychiatrisch patiënten wachtten zelfs negentien weken (4,5 maand) of langer op hulp. Officieel mag niemand langer dan veertien weken wachten: hooguit vier weken tot het ‘intakegesprek’ en daarna hooguit tien weken totdat de behandeling begint.

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoon 0900-0113 of 113.nl

Jeugdzorg ziet nog 250 Noa’s over het hoofd Opinie 18-19