Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Van mavoscholier naar Haagse macher

Tom-Jan Meeus

Het mooie van het politieke circuit is: je ontmoet er mensen in alle soorten en maten. Neem Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken. Wouter Koolmees (42) was als scholier een zesje. Bij de middelbare schoolkeuze was het: Woutertje mag naar de mavo. Zo gebeurde het. Woutertje ging naar de mavo.

Later liep het anders: later werd Wouter Koolmees econoom, werkte hij zich op tot een van de whizzkids van Financiën, en werd D66-Kamerlid. Een milde man, goedlachs, geduldig – een middelaar. En behept met een merkwaardige deskundigheid: de pensioenen. Je hebt mensen die zeggen: Wouter was al pensioendeskundige toen hij geboren werd.

De pensioenen zijn het ondankbaarste en ingewikkeldste dossier dat Den Haag kent. De pensioenen – dat is wiskunde, economie, demografie en psychologie ineen. De macht is er altijd zoek. Den Haag maakt het pensioenbeleid, maar het geld zit bij de pensioenfondsen, die worden bestuurd door werkgevers en werknemers. Dus als er iets fout gaat wijst Den Haag naar de fondsen. De fondsen (inclusief werkgevers en werknemers) wijzen naar Den Haag. Maar de kiezer straft nooit de fondsen af, en altijd Den Haag.

Zodoende voltrok zich woensdag een klein mirakel. Bonden en werkgevers stemden onder leiding van Koolmees in met aanpassingen van het pensioenstelsel waarover negen jaar is onderhandeld. Pensioenuitkeringen worden afhankelijker van beleggingsresultaten, als het tegenzit dalen de pensioenen, als het meezit stijgen ze.

Het kortetermijnvoordeel: amper pensioenkortingen per 1 januari 2020. De grote ruil: mensen met zware beroepen mogen eerder stoppen, en de stijging van de AOW-leeftijd wordt twee jaar bevroren, terwijl vanaf 2021 de AOW-leeftijd minder snel stijgt dan nu.

Goedkoop is het niet. Koolmees kon mede dankzij een boekhoudkundige meevaller miljarden aanbieden, maar politiek is het een knap resultaat. Mavoscholier wordt macher. Niet alleen voorzitters van vakbonden en werkgevers zijn content. Dat zijn ook de coalitie (VVD, CDA, D66, CU) én PvdA en GroenLinks: twee derde van de Kamer.

Nu hangt het nog af van een referendum onder FNV-leden. Een manier, hoor je, om het opstandige ledenparlement te ontwapenen. Maar uit democratisch oogpunt ook bijzonder: is het fair als een vakbond een zo breed gedragen hervorming kan blokkeren?

Wouter Koolmees is al een half leven overtuigd D66’er, partij van democratisering, partij van referenda. Hij kan er niet over klagen. Maar dat het principieel niet klopt als op het laatst één betrokkene alle anderen gijzelt – daarvoor, zou je zeggen, hoef je de mavo niet afgemaakt te hebben.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.