Shell en Damen blokkeren onderzoeken

Fraude en corruptie Corruptieonderzoek loopt vast omdat volgens advocaten in beslag genomen bedrijfspapieren onder hun beroepsgeheim zouden vallen.

Beeld iStock/bewerking NRC

Strafrechtelijke onderzoeken naar corruptie, zoals bij Damen Shipyards en Shell, lopen vertraging op vanwege discussies over de reikwijdte van het beroepsgeheim van betrokken advocaten. Dat blijkt uit onderzoek door NRC.

Het Openbaar Ministerie (OM) en opsporingsdienst FIOD pleiten nu voor snellere en simpelere procedures rondom het beroepsgeheim of verschoningsrecht. Discussies hierover spelen volgens de diensten in een aantal lopende grote onderzoeken. Welke dat zijn, willen zij niet zeggen.

Esther Sachs, recherche-officier bij het in fraude gespecialiseerde Functioneel Parket en Bert Langerak, directeur Opsporing bij de FIOD zeggen dat simpele regels nodig zijn over hoe om te gaan met vertrouwelijke documenten die bij een inval bij een bedrijf in beslag worden genomen.

Komen die er niet, dan kan het OM minder grote zaken oppakken. „Het verschoningsrecht is een groot goed, maar de procedures zijn nu onwerkbaar,” zegt Sachs. Langerak: „Op deze manier wordt de haalbaarheid van een strafrechtelijk onderzoek naar de grote Nederlandse bedrijven veel kleiner.”

Sachs pleit er daarom voor dat een beroep op een verschoningsrecht beter onderbouwd moet worden. „Het is in ieders belang om snel duidelijkheid te verkrijgen. Dat begint met een onderbouwing door de verdachte dat van verschoningsrecht sprake is.”

Lees ook: Beroepsgeheim bedrijfsadvocaten remt fraudezaken bij multinationals

Uit onderzoek door NRC blijkt dat twee recente corruptie-onderzoeken grotendeels stil liggen. De eerste is de zaak tegen scheepsbouwer Damen, verdacht van betalen van smeergeld in diverse landen in ruil voor deals. De FIOD viel begin 2017 binnen bij Damen, maar is de laatste twee jaar nauwelijks verder gekomen omdat de advocaten van Damen claimen dat de in beslag genomen documenten onder hun beroepsgeheim vallen.

De tweede zaak is het strafrechtelijk onderzoek tegen Shell, dat Nigeriaanse ambtenaren en politici voor honderden miljoenen zou hebben omgekocht, samen met het Italiaanse oliebedrijf Eni. De FIOD nam bij een inval in februari 2016 op het Shell-hoofdkantoor in Den Haag een groot aantal mails en contracten in beslag. Een klein deel van het dossier werd naar Italië gestuurd, waar een grote strafzaak tegen Shell en Eni loopt. De rest van de documenten, het hart van het Nederlandse onderzoek naar mogelijke corruptie door Shell en diverse hoge managers, mag vooralsnog niet gebruikt worden door de FIOD, blijkt uit NRC-onderzoek.

‘Interne’ advocaat

Volgens het oliebedrijf vallen alle mails en contracten waarbij een zogeheten ‘interne advocaat’ – een jurist in dienst van Shell – heeft meegekeken onder het Nederlandse verschoningsrecht.

Een woordvoerder van het OM bevestigt het verschil van mening. De beslissing of „leidinggevenden van Shell kunnen worden vervolgd” hangt volgens haar mede af van de „discussie rond de reikwijdte van het verschoningsrecht voor bedrijfsjuristen”. Totdat er duidelijkheid is, kunnen FIOD en OM weinig doen. Wel blijft het OM „de Italiaanse autoriteiten ondersteunen in hun procedures tegen de verdachte bedrijven en (voormalige) werknemers”, aldus de woordvoerder.

Shell zegt in een reactie dat het „blij is dat het OM in Nederland inziet dat ons verschoningsrecht is geschonden tijdens hun onderzoek” en dat „bedrijfsjuristen wat Shell betreft inderdaad vaak verschoningsrecht hebben.”

Beroepsgeheim pagina E3